Ayn Minare Camii Tarihi
Diyarbakır'ın Sur ilçesinde, Mardinkapı yakınlarında yer alan Ayn Minare Camii (veya bilinen adıyla Aynı Minare Camii), Akkoyunlular dönemine ait önemli tarihi yapılardan biridir. Caminin vakfiyesinden edinilen bilgilere göre yapı, Hicri 904 (Miladi 1499) yılında Hoca Ahmed B. Mehmed adında bir hayır sahibi tarafından inşa ettirilmiştir. Çeşitli vakfiyelerin incelenmesi sonucunda, yapıyı inşa ettiren bu kişinin Diyarbakır Suriçi bölgesinde Akkoyunlular döneminden kalan Kavas Cami gibi diğer bazı eserlerin de banisi olduğu anlaşılmaktadır.
Mimari Yapısı ve Dış Özellikleri
Kesme taştan inşa edilmiş olan caminin mimari yapısı oldukça özgündür. Caminin küçük ve düzensiz planlı avlusunun köşesinde sekizgen bir minare yükselmektedir. Son cemaat yeri iki sütun ve üç kemerle dışa açılmakta olup iki yan tarafı duvarla kapalı durumdadır. Ancak geçmişte aslına uygun şekilde yapılmayan onarımlar sonucunda son cemaat yerinin örtü bütünlüğü kaybolmuş; günümüzde bu kısım kısmen kubbe, kısmen de düzensiz tonozlarla örtülü bir yapıya bürünmüştür.
Harim ve İç Mekan Detayları
Caminin ibadet alanı olan harim bölümü, mimari gelişme aşamalarını göstermesi açısından son derece ilgi çekicidir. Enine dikdörtgen plana sahip olan bu mekânın orta kısmı çapraz tonozla, yan kısımları ise beşik tonozlarla kapatılmıştır. Yapının güney cephesinde beş köşeli derin bir uzantı yer alır ve mukarnas süslemeli mihrap nişi bu uzantının içerisine yerleştirilmiştir. Bu derin uzantı bölümünün üzeri ise dilimli yarım kubbe biçimindeki bir tonozla örtülmüştür.
Plan Benzerlikleri ve Taş İşçiliği
Yapı; zâviyeli, yan mekânlı veya ters T tipi olarak adlandırılan erken Osmanlı dönemi camileriyle uzaktan bir plan benzerliği taşısa da, o planlarda yer alan kanatları ayırıcı duvarlar bu camide bulunmamaktadır. Ayn Minare Camii'nin dış cephesinde orijinal kısımlardaki düzgün taş işçiliği göze çarparken, iç mekanda ise sonradan getirilmiş olan toplama çiniler dikkat çeken diğer bir unsurdur.