Atyolu (Kodi) Kırsal Mahallesi
Atyolu, Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı tarihi ve coğrafi açıdan oldukça zengin bir kırsal mahalledir. Erzurum il merkezine 176 km, Şenkaya ilçe merkezine ise 47 km uzaklıkta yer alan mahalle, 2132 metre rakımı ile Doğu Anadolu Bölgesi'nin yüksek coğrafi yapısını yansıtır. Şenkaya'nın kuzeydoğusunda konumlanan Atyolu, D.060 numaralı Erzurum-Ardahan (Oltu-Göle) devlet yoluna Nişantaşı Mahallesi üzerinden 19,4 kilometrelik bir köy yoluyla bağlanmaktadır. Erzurum'un 1993 yılında büyükşehir olmasıyla başlayan süreçte, 2012 tarihli 6360 Sayılı Yasa ile tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmış ve Atyolu da Şenkaya Belediyesi'ne bağlı bir mahalleye dönüştürülmüştür.
Orta Çağ'dan Osmanlı Dönemine Uzanan Tarihçe
Atyolu'nun tarihsel serüveni oldukça köklüdür ve eski adı Gürcüce "ahşap tekne" anlamına gelen Kodi (კოდი) olarak bilinmektedir. Bu isim Türkçe kaynaklarda "Kod" veya "Kot" şeklinde geçmektedir. Tarihsel olarak Orta Çağ Gürcistan'ının bir parçası olan Tao bölgesinde yer alan köy, 16. yüzyılın ortalarına doğru Osmanlı İmparatorluğu tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. Köyün Gürcüce bir ad taşıması, buranın Osmanlı döneminden önce de bir yerleşim yeri olduğunu kanıtlar niteliktedir. 1574 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan kayıtlarında "Kot" adıyla Ardahan-i Büzürg livasının Penek nahiyesine bağlı olan yerleşimde 51 Hristiyan hane yaşamaktaydı. 1595 yılı kayıtlarında ise köy "Gvad" veya "Kvad" adıyla Kamhis nahiyesine bağlı görünmekte olup, nüfusu 9 haneye düşmüştür. Bu dönemde köyde arıcılık, domuz ve koyun besiciliği ile buğday, arpa ve darı tarımı yapılmakta, ayrıca 3 Hristiyan hanenin yaşadığı tek su değirmenli bir çiftlik bulunmaktaydı.
Nüfus Hareketleri ve İdari Yapı Değişimleri
Köy, 1835 Osmanlı nüfus defterinde Çıldır eyaletinin Penek sancağına bağlı "Kod" adıyla kaydedilmiş, bu dönemde askere alma ve vergi tespiti amacıyla sadece erkek nüfus sayılmış ve 4 hanede 14 erkek (yaklaşık 28 nüfus) tespit edilmiştir. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında Berlin Antlaşması uyarınca Rusya'ya bırakılan yerleşim, 1886 Rus nüfus sayımında Oltu sancağının Oltu kazasına bağlı Türkmen nahiyesindeki dört köyden biri olarak "Ged" veya "Kod" şeklinde kaydedilmiştir. O tarihte köydeki 9 hanede tamamı Türkmenlerden oluşan 52 kişi (25 erkek, 27 kadın) ikamet ediyordu. Cumhuriyet döneminde 1928 yılı Osmanlıca köy listesinde Erzurum vilayetinin Oltu kazasına bağlı Kosor nahiyesinde yer alan köy, 1940 nüfus sayımında "Kot" adıyla 87 kişiye ev sahipliği yapmaktaydı.
İsim Değişikliği ve Yakın Dönem
Şenkaya ilçesinin 1946 yılında kurulmasıyla birlikte köy, Oltu ilçesinden alınarak bu yeni ilçeye bağlanmıştır. Tarihi süreçte kullanılan "Kod" veya "Kot" isimlerinin Türkçe olmaması nedeniyle, köyün adı 1959 yılında yürürlüğe giren 7267 sayılı kanunla Atyolu olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında 161 kişilik nüfusa sahip olan köyde o dönemde sadece 1 okur-yazar kişi bulunmaktaydı. Zamanla nüfusu artan mahallede 2012 yılında 715 kişi yaşarken, bu sayı 2022 yılı itibarıyla 403 kişiye gerilemiştir. Tarihi Tao bölgesinin izlerini taşıyan Atyolu, derin geçmişi ve sakin atmosferi ile görülmeye değer yerlerden biridir.