Artvin Köprüsü'nün Tarihi ve Kökeni
Artvin Köprüsü (Gürcüce: ართვინის ხიდი), tarihi Klarceti bölgesinde, bugünkü Artvin kenti sınırları içinde yer alan ve eskiden bir köy olan Korzul'da (bugünkü Çayağzı mahallesi) Çoruh Nehri üzerinde konumlanıyordu. 10. yüzyılın ilk yarısında, Gürcü krallığı döneminde Gürcüler tarafından inşa edilmiş tek kemerli bir taş köprüdür. Artvin kentinin girişinde bulunması sebebiyle Artvin Köprüsü olarak anılan bu tarihi yapı, bulunduğu konumdan ötürü Korzul Köprüsü veya Kardzveli Köprüsü olarak da bilinmektedir. Köprü tasarımı itibarıyla yayaların ve atlıların geçişine uygun şekilde planlanmıştı.
Osmanlı Dönemi ve Tarihsel Tanıklar
Klarceti bölgesinin 16. yüzyılda Osmanlılar tarafından kontrol altına alınmasının ardından köprü, Osmanlı döneminde de aynı işlevi yerine getirmeye devam etmiştir. 1874 yılında bölgeyi ziyaret eden Giorgi Kazbegi, Çoruh Nehri'de taşımacılık yapan kayıkların bu köprünün altına yanaştıklarını seyahat günlüğünde aktarmıştır. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında Ruslara savaş tazminatı olarak bırakılan bölgede kalan köprü, ulaşımdaki önemini sürdürmüştür.
Yıkılışı ve Sonraki Gelişmeler
Tarihi taş köprü, Rus yönetimi tarafından yerine demir bir köprü inşa edilmek amacıyla 1893 yılında dinamitle patlatılarak yıkılmıştır. 8 Kasım 1894 tarihli Gürcüce İveria gazetesinde yayımlanan bir yazıda, Artvin yolunun yapımıyla görevlendirilen bir Rus mühendis tarafından eski taş köprünün yıkıldığı ve yerine ahşap bir köprü yapıldığı aktarılmıştır. Yıkılan taş köprünün banisinin Gürcü kraliçesi Tamar olduğuna inanılmaktaydı. Araştırmacı Muvahhid Zeki ise 1927 tarihli eserinde, köprünün bölgenin Ruslara bırakılmasından beş sene sonra (1883 yılında) yıkıldığını kaydetmiştir. Ardahan-Batum yolundan Artvin kasabasına bu noktadan giriş yapıldığı için köprüden dolayı buraya Köprübaşı denmekteydi.
Mimari Özellikleri ve Yeni Demir Köprü
Artvin Köprüsü, Çoruh Nehri'nin en dar kesiminde, iki kaya arasına inşa edilmişti. Yapımında nitelikli kireç harcı ve kabaca yontulmuş taşlar kullanılan yapı, düz taşlarla döşeliydi ve orta kısmında korkuluklar barındırıyordu. Ayrıca köprünün Artvin şehri tarafındaki girişinde bir kule yer almaktaydı. Yapı, Livane bölgesinde Orta Çağ'dan kalma tek kemerli taş köprülerin mimari özelliklerini taşımaktaydı. Taş köprünün yıkılmasının ardından Rus idaresi tarafından yerine 20 metre uzunluğunda ve 6 metre genişliğinde demir bir köprü yapılmıştır. Bu yeni köprü de Borçka ve Sirya köprüleriyle birlikte Artvin vilayeti sınırları içinde Çoruh Nehri üzerindeki üç köprüden biri olarak hizmet vermiştir.