Ardeşen Kilisesi, Rize ilinin Ardeşen ilçesine bağlı Çiftekavak (Cibist̆asi) mahallesinde konumlanan, günümüzde kullanım dışı olan tarihi bir Doğu Ortodoks Kilisesi kalıntısıdır. Deniz seviyesinden 20 metre yükseklikte konumlanmış olan yapı, bölgenin Orta Çağ dönemine ait mimari ve inanç tarihini yansıtan önemli kalıntılar arasında yer almaktadır.
Ardeşen Kilisesi'nin Tarihi ve Kökeni
Kilisenin Orta Çağ (Geç Bizans Dönemi) yıllarında yapıldığı düşünülmektedir. Yapının mimari kanonu ayrıntılı biçimde incelenmiş olup, tasarımının Orta ve Geç Bizans dönemlerinin doğu koluna uygun şekilde inşa edildiği belirlenmiştir. Araştırmacılar Bryer ve Wanfield, yapının mimari özelliklerinden yola çıkarak, bu kilisenin Pazar ilçesinin Ocak (Sap̆o) köyündeki yapıyla açıkça benzerlik gösterdiğini vurgulamaktadırlar.
Trabzon İmparatorluğu Dönemi Etkileri
Yapılan araştırmalarda, kilisenin beşken merkez apsisi yapısının Trabzon İmparatorluğu mimarisinin ayırt edici bir özelliği olduğu belirtilmektedir. Yazarlar, bu mimari benzerlik ve bulgulardan hareketle yapının Trabzon İmparatorluğu döneminde veya bu dönemden daha önce inşa edilmiş olabileceğini tahmin etmektedirler.
Mimari Detaylar ve Yapısal Durum
Ardeşen Kilisesi, 14.3 metre uzunluğa ve 8 metre genişliğe sahip olup, çevre duvarlarının kalınlığı 1 metredir. Yapının günümüze kadar ulaşmayı başarmış kuzey ve güney cephelerindeki duvar parçalarının yüksekliği en fazla 8 metreye ulaşmaktadır. Kilise yapımında kullanılan karoların kalınlığı 1.5 ila 2 cm arasında değişirken, yeşilimtrak kırmızı renkteki tuğlalar ise 2.5 ila 3 cm uzunluğundadır. Yapının güney cephesi diğer kısımlara kıyasla daha iyi korunmuş durumdadır. Kilisenin 1 metre yukarısındaki mahzen bölümüne 80 cm genişliğindeki iki açımla girilebilirken, mahzenin doğu kısmı çökmüş haldedir.