Ardahan ilinin Posof ilçesine bağlı olan Alköy, hem zengin tarihi geçmişi hem de bünyesinde barındırdığı tarihi kültürel mirasla Doğu Anadolu Bölgesi'nin dikkat çeken yerleşim yerlerinden biridir. Posof ilçe merkezine oldukça yakın bir konumda yer alan bu tarihi köy, yüzyıllar boyunca farklı medeniyetlerin izlerini taşımış ve günümüze kadar ulaşan önemli tarihsel belgelerde kendine yer bulmuştur.
Alköy'ün Köklü Tarihçesi ve İsim Kökeni
Köyün bilinen en eski adı olan Ali, Gürcücede "alev" (ალი) anlamına gelmektedir. Bu isme eski Gürcü coğrafyasında sıkça rastlanmakta olup, Gürcistan'ın Haşuri bölgesinde kalesi olan tarihi bir kent de Ali adını taşımaktadır. Bölge halkı arasında yaşayan "Ali Kilisesi'nde ibadet etti" şeklindeki Gürcüce halk deyişi de köyün köklü tarihine ışık tutmaktadır. Osmanlı egemenliği döneminde 1595 tarihli mufassal defterde "Al" (ال) olarak kaydedilen yerleşim, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise "Âl" (آل) adıyla geçmiş, sonraki yıllarda ise günümüzdeki adı olan Alköy'e dönüşmüştür.
Farklı Egemenlik Dönemlerinde Alköy Nüfusu ve İdari Yapısı
Tarihsel Gürcistan'ı oluşturan Samtshe bölgesinde yer alan köy, 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan kayıtlarına göre Gürcistan Vilayeti'nin Poshov livasına bağlı Kuzay nahiyesinde yer alan köy, Osmanlı Devleti'nin Müslüman olmayan köylülerden aldığı ispençe vergisini ödeyen 29 haneden oluşmaktaydı. Hane reislerinin İvane, Elia, Kakala, Levana, Laşkara, Vardzel, Bejan ve Gogiça gibi Gürcü isimleri taşıması yerleşimin etnik kökenini göstermektedir. Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 döneminde de aynı idari yapısını koruyan köyün hasılası 1721/1722 yıllarında 15.000 akçe olarak belirlenmiş ve Mehmed adında bir kişiye tahsis edilmiştir.
93 Harbi'nde (1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı) Rusların eline geçen köy, Ardahan sancağının Poshov kazasına bağlı Sakire nahiyesinin bir köyü olarak kaydedilmiştir. 1886 yılındaki nüfus tespitinde tamamı Türklerden oluşan 352 kişinin yaşadığı köyün nüfusu, 1896'da 441 kişiye, 1906'da ise 543 kişiye yükselmiştir. Birinci Dünya Savaşı sonrasında bağımsız Gürcistan sınırlarında kalan Alköy, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması ile nihai olarak Türkiye Cumhuriyeti sınırlarına katılmıştır. 1940 genel nüfus sayımında 590 nüfusa sahip olan yerleşim, 1950'de resmi olarak Alköy adıyla kaydedilmiş ve nüfusu 659 kişiye ulaşmıştır.
Kayıp Bir Miras: Tarihi Ali Manastırı ve Kilisesi
Köy sınırları içerisinde yer alan en önemli tarihi sembollerden biri, 10. veya 11. yüzyılda kurulduğu bilinen Ali Manastırı'dır. Aziz Giorgi adına inşa edildiği 11-12. ve 13-14. yüzyıl yazılı kaynaklarında açıkça belirtilen bu manastır, 1870'li yıllara kadar sağlam bir şekilde korunmayı başarmıştır. Kubbeli bir mimari tasarıma sahip olan ana kilisesi (Ali Kilisesi), ne yazık ki 1920'li yıllarda tamamen ortadan kaldırılmıştır. Köy sakinleri, bu tarihi kilisenin köyün merkezinde yer alan ve günümüzde düzlenmiş olan alanda bulunduğunu ifade etmektedir. Yapının yıkılmadan önceki durumu, ünlü fotoğrafçı Dmitri Yermakov tarafından 1891 yılında çekilen tarihi fotoğraflarla belgelenmiştir.
Alköy'e Ulaşım ve Coğrafi Konum
Alköy, coğrafi konum itibarıyla Ardahan il merkezine 87 km, Posof ilçe merkezine ise yalnızca 6 km uzaklıkta yer almaktadır. Doğu Anadolu Bölgesi'nin bu tarihi ve yeşil coğrafyasında bulunan köye ulaşım Posof ilçe merkezi üzerinden kolaylıkla sağlanabilmektedir.