Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı kentsel bir mahalle olan Akşar (eski adıyla Kosor), bölgenin en dikkat çekici tarihi ve coğrafi yerleşimlerinden biridir. Erzurum il merkezine 172 km, Şenkaya ilçe merkezine ise 15 km uzaklıkta bulunan mahalle, Şenkaya'nın kuzeyinde konumlanmaktadır. Ulaşım açısından oldukça elverişli bir konumda yer alan Akşar, D.060 numaralı Erzurum-Ardahan (Oltu-Göle) devlet yolunun hemen kenarında bulunmaktadır. Deniz seviyesinden 1276 metre rakımda yer alan bu tarihi yerleşim, bölgeyi ziyaret eden seyahatseverler için kolay ulaşılabilir bir rota sunmaktadır.
Akşar'ın Tarihçesi ve Köklü Geçmişi
Akşar mahallesinin bilinen en eski adı Osmanlıca kaynaklarda Kosor, Gürcüce kaynaklarda ise Kosori olarak geçmektedir. Tarih boyunca farklı medeniyetlerin izlerini taşıyan yerleşim, Orta Çağ'da Gürcistan'ın bir parçası olan tarihi Tao bölgesinde yer alıyordu. 16. yüzyılın ortalarında Osmanlı İmparatorluğu tarafından Gürcülerden devralınan bölge, önemli bir idari ve ekonomik merkez haline gelmiştir. 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine (Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan) göre köy, Gürcistan Vilayeti içinde Penek livasının Penek nahiyesine bağlı 39 Hristiyan haneden oluşan büyük bir yerleşimdi. O dönemde köy halkının buğday, çavdar, darı ektiği, arıcılık ve şarapçılık yaptığı, domuz ve koyun beslediği kaydedilmiştir.
Tarihsel Nüfus ve İdari Değişimler
Yüzyıllar boyunca stratejik konumunu koruyan Kosor, 1835 yılındaki Osmanlı nüfus tespitinde Penek sancağına bağlı 29 haneli bir köy olarak kaydedilmiştir. 93 Harbi'nin (1877-1878) ardından imzalanan Berlin Antlaşması ile savaş tazminatı kapsamında Çarlık Rusyası'na bırakılan yerleşim, Oltu sancağının Oltu kazasına bağlandı. 1886 nüfus sayımında köyde 110 kişinin yaşadığı kaydedilmiştir. Cumhuriyet döneminde de Kosor adıyla Erzurum'un Oltu kazasına bağlı bir nahiye merkezi olan köyün ismi, yabancı kökten geldiği gerekçesiyle 1959 yılında yürürlüğe giren kanunla Akşar olarak değiştirilmiştir. 1964 yılında bucağın adı Akşar yapılmış, 2012 yılında ise 6360 sayılı yasa kapsamında tüzel kişiliğinin kaldırılmasıyla Şenkaya Belediyesi'ne bağlı bir mahalle statüsünü kazanmıştır.
Tarihi Akşar Mağara Kilisesi
Akşar mahallesinin kültürel mirasları arasında en göze çarpan yapı, mahalle sınırları içerisinde yer alan tarihi Mağara Kilisesi'dir. Orta Çağ Gürcü döneminden günümüze ulaştığı tahmin edilen bu kilise hakkında en somut bilgiler, ünlü Gürcü tarihçi Ekvtime Takaişvili'nin 1907 yılındaki arkeolojik araştırma gezisi notlarında yer almaktadır. Takaişvili'nin aktardığı bilgilere göre kilise, o dönem Mehmed Bey adındaki bir kişinin evinin avlusunda bulunuyordu. Yuvarlak formlu bir apsise ve duvara bitişik taştan bir sunak masasına sahip olan kilisenin duvarlarında iki adet niş bulunmaktaydı. Uzun yıllar boyunca depo olarak kullanılan bu tarihi yapının sunak taşı ise daha sonraki dönemlerde sökülmüştür. Akşar, hem bu saklı kalmış mağara kilisesi hem de etkileyici tarihi geçmişiyle Şenkaya'da görülmesi gereken en önemli kültürel duraklardan biridir.