Türk siyasi tarihinin dönüm noktalarında görev alan Zeki Kadirbeyoğlu, 1884 senesinde Gümüşhane'nin Kelkit ilçesinde dünyaya gözlerini açtı. Mekteb-i Sultani'de tamamladığı eğitim hayatından sonra tarım ve ticaret alanında faaliyet gösteren Kadirbeyoğlu, vatanın istiklal mücadelesi verdiği kritik süreçte yerel kongrelerin yönetim kademelerinde bulunarak aktif siyasete dahil oldu. Hem Osmanlı Devleti'nin son meclisinde hem de yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin parlamentosunda Gümüşhane temsilcisi olarak görev alan siyaset adamı, 9 Temmuz 1952 tarihindeki vefatına kadar ticaret, tarım ve siyasetle ilgilendi.
Milli Mücadele Dönemi ve Meclis Yılları
Zeki Kadirbeyoğlu Mekteb-i Sultani mezunudur. Ardından çiftçilik ve tüccarlık yapmaya başladı. Toprakla ve ticaretle uğraşırken siyasete atıldı. Bölgesel direnişin örgütlenmesinde Trabzon Kongresi Başkanlığı makamında bulundu. Milli Mücadele'nin temel taşlarından Erzurum Kongresi'ne de üye sıfatıyla katılarak kararların alınma sürecine ortak oldu. Bu çalışmaları onun ulusal siyasete geçişini sağladı.
Kadirbeyoğlu, hayatı boyunca şu önemli siyasi görevleri üstlenmiştir:
- Trabzon Kongresi Başkanlığı
- Erzurum Kongresi Üyeliği
- Osmanlı Meclis-i Mebûsan IV. Dönem Gümüşhane Mebusluğu
- TBMM II. Dönem Gümüşhane Milletvekilliği
Nitekim Osmanlı Meclis-i Mebûsan'ının son dönemi olan IV. Dönem'de Gümüşhane Mebusu seçilerek İstanbul'daki yasama çalışmalarına dahil oldu. Saltanatın sona ermesi ve yeni devletin kurulmasının ardından Ankara'da toplanan Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin II. Döneminde de yine memleketi Gümüşhane'den milletvekili seçilerek meclisteki yerini korudu.
Tarihi Hilafet Oylaması ve Tek Muhalif Ses
Zeki Kadirbeyoğlu'nu Türk parlamento tarihine geçiren en önemli gelişme, TBMM'deki ikinci dönem vekillik sürecinde yaşandı. Meclis gündemine gelen 431 sayılı 'Hilafetin İlgasına ve Hanedan-ı Osmaninin Türkiye Cumhuriyeti Memaliki Haricine Çıkarılması Hakkındaki Kanun' tasarısı görüşülürken Kadirbeyoğlu, tasarıya karşı duruş sergiledi. Oylamaya katılan 158 milletvekilinden 157'si kanun lehinde kabul oyu kullanırken, tasarıya karşı 'ret' oyu veren yegane isim o oldu. Bu kararlı muhalefetiyle parlamentoda tek başında kalan Gümüşhane vekili, Türk siyasetinin en çarpıcı ve en çok tartışılan tarihi anlarından birine imza attı.
Kişisel Yaşamı ve Vefatı
Siyasi kimliğinin yanı sıra hayatı boyunca çiftçilik ve ticaretle bağını koparmayan Zeki Kadirbeyoğlu, aynı zamanda evli ve altı çocuk babasıydı. Hem aile babası hem de bölgede tanınan bir tüccar olarak Gümüşhane ve çevresinde yaşamını sürdüren Kadirbeyoğlu, 9 Temmuz 1952 tarihinde vefat etti. Gümüşhane'yi Osmanlı'nın son döneminden Cumhuriyet'in ilk yıllarına kadar temsil eden Kadirbeyoğlu, ardında derin izler bırakan bir siyasi miras bıraktı.