Zehra Budunç, 1896 senesinde Selanik'te dünyaya gözlerini açan, ömrünü eğitime ve yeni kurulan Cumhuriyet'in idari mekanizmalarına adayan, 25 Mayıs 1956 günü ise Ankara'da hayata veda eden müstesna bir şahsiyettir. Kendisi, Osmanlı-Türk tarihinin en önemli kadın eğitimci ve siyasetçileri arasında yer alır. Millî Mücadele döneminde Bursa bölgesindeki gizli haber alma ve istihbarat faaliyetlerinde oldukça aktif sorumluluklar üstlenmiştir. Savaş sonrası bu hizmetlerinden ötürü İstiklal Madalyası ile ödüllendirilmiştir. Bu değerli ödül onun vatan sevgisini belgeler. Bursa'da açtığı özel mektep vasıtasıyla çok sayıda aydın Türk gencinin yetişmesinde temel rol oynamıştır. Budunç, 1934'te üstlendiği görevle Türkiye'nin ilk kadın belediye başkan yardımcısı unvanını elde etmiştir. Sıyasi alandaki bu başarısını daha sonra milletvekilliği takip etmiştir.
Üsküp'ten Bursa'ya Ulaşan Eğitim Mücadelesi
Tarih sahnesine Selanik Vilayeti'nin merkezinde adım atan Zehra Hanım'ın annesi Servet Hanım, babası ise Mustafa Hakkı Bey'dir. Eğitim hayatının ilk büyük adımı olarak 1905 yılında Üsküp Rüştiyesini başarıyla bitirmiştir. Bu mezuniyetin hemen ardından öğretmenlik yapmaya başlamıştır. Genç yaşta başladığı muallimlik mesleğinde Kalkandelen, Tekirdağ ve Dedeağaç gibi farklı yerlerde öğretmenlik ve idarecilik görevlerini yürütmüştür. Öğretmenlik vazifesini sürdürdüğü o yıllarda Balkan Savaşları'nın başlaması hayatında köklü bir değişime sebep olmuştur. Savaşın zorunlu kıldığı göç dalgasıyla birlikte İstanbul'a yerleşmiştir. Buradan Bursa Muradiye İnas Rüştiyesine tayin edilmiş ve Bursa'daki yeni yaşam düzenini kurmuştur. Öğretmenlik formasyonunu tamamlamak adına 1915 yılında işini bırakarak kız öğretmen okulu olan İstanbul Dârülmuallimât'a kaydını yaptırmıştır. Okulda bulunduğu süre boyunca öğrencilerin başörtüsü takması yönümdeki baskılara kararlı şekilde karşı durmuştur. Başlattığı bu haklı direniş sebebiyle okul yönetimi tarafından uzaklaştırılarak eğitimi yarıda bırakılmıştır.
Suriye Görevi ve Bursa'da "Bizim Mektep"in Kuruluşu
Darülmuallimattan ayrıldığı o dönemde Bursa'da katıldığı bir konferansta Halide Edip Hanım ile yolları kesişmiştir. Suriye Valisi Cemal Paşa'nın talebiyle Türkçe eğitim veren modern okulların kurulması amacıyla Halide Edip önderliğinde Suriye'ye gitmiştir. Beyrut'taki bir yıllık öğretmenlik vazifesinin ardından Bursa'ya geri dönmüştür. Birinci Dünya Savaşı döneminde baş gösteren büyük öğretmen açığı nedeniyle diploması bulunmamamasına rağmen mesleğine heyecanla geri dönmüştür. Bu süreçte, Aralık 1917 ile Mart 1918 tarihleri arasında Mal Hatun Numune Mektebi bünyesinde öğretmenlik yapmıştır. Kız kardeşi Nâzike, Darülmuallimattan arkadaşları Saime ve Leman hanımlarla birlikte 1919'da Bursa Reyhan mevkisinde özel okul kurmuştur. Bizim Mektep adı altında hayata geçirilen ve kısa sürede Bursalı Şefik Caddesi'ndeki büyük binasına taşınan bu özel okul, bünyesinde anaokulu, ilkokul ve ortaokul kademelerini barındırmaktadır.
Siyaset Sahnesinde Öncü Rolü ve Milletvekilliği Dönemi
Zehra Hanım'ın eforu Bursa'da karşılık bulmuştur. Millî Mücadele'nin kritik Bursa safhasında üstlendiği haber alma faaliyetleriyle işgale karşı direnen gizli gruplara çok büyük katkılar sağlamıştır. Savaş sonrasında bu kahramanca çabaları karşılıksız kalmamış ve kendisine vatan hizmetinin bir nişanesi olan İstiklal Madalyası takdim edilmiştir. Bursa kentindeki yüksek sosyal etkinliği ve başarılı eğitimci kimliği sayesinde 1934 yılında belediye başkan yardımcılığı görevine atanarak adını yeni kurulan Cumhuriyet tarihine gururla yazdırmıştır. Bu atamayla birlikte Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk kadın belediye başkan yardımcısı unvanını elde ederek yerel yönetimde öncü olmuştur. Belediye yönetimindeki başarılı çalışmalarının ardından yönünü genel siyasete çeviren Budunç, 1946 seçimlerinde Cumhuriyet Halk Partisi listesinden Bursa milletvekili seçilmiştir. TBMM çatısı altında 1950 yılına kadar parlamenter olarak Bursa halkını temsil eden Zehra Hanım, parlamento sonrasında çalışmalarını Ankara'da sürdürmüştür. Ömrü boyunca cehaletle mücadele etmekten geri durmayan, genç Cumhuriyet'in ilkelerine bağlı kalarak kadınların toplumsal alanda yükselmesini savunan bu kıymetli eğitimci, 25 Mayıs 1956 tarihinde Ankara'da vefat etmiştir.