Dünya sahnesinde ülkemizi gururla temsil eden efsanevi illüzyonist Hasan Zati Sungur, 10 Mart 1898'de Bursa'da dünyaya gelerek modern sihirbazlık sanatımızın kurucu öncüsü olmuştur. Genç yaşlardan itibaren tutkuyla bağlandığı bu gizemli sanatı, askerî eğitim için gittiği Avrupa'dan Güney Amerika'nın görkemli tiyatrolarına kadar taşıyan büyük usta, sergilediği benzersiz gösterilerle küresel bir şöhret kazanmıştır.
Almanya Yılları ve Sanatın Doğuşu
Bursa Ulu Camii müezzini Hüsnü Efendi ile Remziye Hanım'ın ilk evladı olan Sungur, eğitimini Bursa Mekteb-i Sultanisinde tamamladı. Seyahat etme arzusuyla 1914 yılında Denizcilik Makine Mektebi sınavlarına giren genç yetenek, sınavı birincilikle kazanarak 1916'da denizaltı stajı için Almanya'ya gönderilen seçkin öğrenciler arasına katılmayı başardı. Alman kara ve deniz kuvvetlerinde iki yıl teknik eğitim alan Sungur, savaş nedeniyle Osmanlı ile Almanya arasındaki bağların kopması sonucu ülkesine geri dönemedi. Hayatını sürdürebilmek için ortopedi atölyelerinde ve vinç operatörü olarak fabrikalarda çalışan genç adam, bu süreçte kaldığı pansiyon sahibinin kızıyla evlendi.
İlkokul çağlarından beri sihirbazlığa ilgi duyan Sungur, askerî eğitimi esnasında iskambil kâğıtlarıyla yaptığı küçük gösteriler ilgi görünce yeni oyunlar geliştirmeye odaklandı. Gündüzleri fabrikada çalışıp akşamları kabarelerde sahneye çıkan yetenekli genç, gösterilerinden birinde Alman illüzyonist Alois Kessler'in büyük beğenisini kazandı. Kessler'in desteği sayesinde 1920'de Berlin'deki meşhur Wintergarten Tiyatrosu'nda sahne alan Sungur, buradaki başarısıyla adını geniş kitlelere duyurdu. Bir sanatçı grubuyla Fransa, İtalya ve İspanya sahnesini dolaştıktan sonra Kuzey Amerika'ya, ardından 1922 yılında Güney Amerika'ya geçti.
Güney Amerika Fethi ve Küresel Başarılar
O dönemde I. Dünya Savaşı'nın kasvetinden uzaklaşmak isteyen pek çok ünlü illüzyonist Güney Amerika'da bulunuyordu. Genç sanatçı, bir yıl sonra kendi kadrosunu kurarak Kont Sati von Richmond takma adıyla iki saatlik dev gösteriler hazırladı. Küresel şöhretin ardından Zati Bey ismini kullanmaya başladı. İtalyan yardımcısı Miss Neraida'ya Melek Hanım ismini vererek şu ülkelerin en prestijli tiyatrolarında tam 14 yıl boyunca aralıksız gösteri sundu:
- Arjantin
- Brezilya
- Şili
- Uruguay
- Paraguay
O yıllarda 10 tonu bulan devasa illüzyon malzemesi, 12 kişilik ekibi ve iki büyük turne kamyonuyla tüm kıtayı adeta fethetti.
Yurda Dönüş ve Atatürk ile Buluşma
Tarihler 21 Nisan 1936'yı gösterdiğinde vatanına kesin dönüş yapan büyük usta, İstanbul Fransız Tiyatrosu'ndaki ilk gösterisiyle sanatseverleri adeta büyüledi. Sanatçı, dönemin zorlu ulaşım şartlarına rağmen 1936 ve 1937 yıllarında Anadolu'nun neredeyse tüm şehirlerini gezerek turneler düzenledi. Mustafa Kemal Atatürk'e özel bir gösteri sundu. Sungur'un olağanüstü performansından derinden etkilenen Atatürk, kendisini bizzat kutladı. Ayrıca usta sanatçının gösterilerinden alınan bilet vergisinde belediyelerce indirim yapılmasını sağlayan özel bir düzenleme hayata geçirildi. Bu seyahatlerde kendisine ömür boyu dost kalacağı ünlü sanatçı Necdet Mahfi Ayral turne müdürü olarak eşlik etti.
Almanya'da ayrı bir hayat kuran ilk eşinden boşanan sanatçı, 1938 yılında yardımcısı Necla Hanım ile evlendi. Aynı yıl Yunanistan ve Mısır turnelerine çıktı. Yurt içi turnelerine hız kesmeden devam eden sanatçı, 1949 ve 1950 yıllarında Kıbrıs, Avusturya ve İtalya'da da sahne aldı. Amerika'nın prestijli illüzyon dergisi Genii, Haziran 1958 sayısının kapağını Türk ustaya ayırarak onu kÿcresel camiaya gururla tanıttı. Ayrıca 1959 yılında Mısır ve Yunanistan'da gösteriler yaptı. Usta sanatçı 1962 yılında İsrail'de sahne aldı.
Sanat Mirası ve Genç Kuşaklara Devir
Türkiye'deki son sahne temsillerini 1966 yılında veren büyük usta, aktif sahne yaşamını 1967'de noktaladı. Edindiği zengin birikimi gelecek nesillerle paylaşmak amacıyla Üniversal Sihirbazlık ve İllüzyon Hünerleri Stüdyosu adında özel bir merkez kurdu. Kendi tasarlayıp ürettiği 541 farklı illüzyon oyununun sunumunu içeren 322 sayfalık Sihirbazlık ve İllüzyon Hünerleri Kataloğu isimli eserini yayınladı. Eşi Necla Hanım ile birlikte, hazırladığı katalogdan mektupla sipariş veren meraklılara illüzyon oyunlarını kâr gütmeden postayla gönderdi. 1968 yılında Salon Oyun ve Eğlenceleri kitabını çıkardı.
Yaşamının son yıllarına dek uluslararası illüzyon kongrelerine kendi bütçesiyle katılarak şanlı Türk bayrağını bu platformlarda gururla dalgalandırdı. Büyük illüzyonist 6 Temmuz 1984 tarihinde İstanbul'da vefat ederek ardında silinmez izler bıraktı. Kendi deyimiyle, elli yıllık yoğun emeğin ürünü olan bu sanatı tek bir gence devretmek yerine, her yaştan ve meslekten insanın faydalanabileceği bir halk mirasına dönüştürmeyi amaçlamıştır. Sanatseverlerin bu hünerleri daha da geliştirmesi ve yeni oyunlar keşetmesi onun en büyük arzusuydu.