Zaruhi Kavalcıyan (Ermenice: Զարուհի Քավալջյան), 1877 yılında Adapazarı'nda dünyaya gözlerini açan ve tıp dünyasındaki engelleri aşarak Türkiye'nin ilk Ermeni asıllı kadın doktoru unvanını kazanan öncü ve cesur bir hekimdir. Boston Üniversitesi mezunu doktor bir babanın kızı olan Kavalcıyan, kadınların tıp fakültelerine kabul edilmediği bir dönemde, mesleki tutkusunun peşinden giderek Amerika Birleşik Devletleri'nde tıp eğitimi almış ve ardından memleketine dönerek zorlu şartlar altında hekimlik yapmıştır. 10 Haziran 1969'da İstanbul'da hayatını kaybeden bu cesur hekim, ülkedeki kadınların bilim ve tıp alanındaki varoluş mücadelesinin en değerli simgelerinden biridir.
Sınırları Aşan Bir Tıp Yolculuğu
Tıp mesleğine olan ilgisini, Boston Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu olan babası Serob Kavalcıyan'dan alan Zaruhi, çocukluğunu hekimlik faaliyetlerinin yoğun olduğu Adapazarı ve İzmit çevresinde geçirdi. Babasının bölgede yürüttüğü tıbbi çalışmalar, onun küçük yaşlardan itibaren sağlık sektörüyle iç içe büyümesini sağladı. Adapazarı Amerikan Kız Koleji'ndeki eğitim dönemi onun akademik hedeflerini şekillendirmesinde önemli bir role sahipti. Genç kadın, 1898 yılında Adapazarı Amerikan Kız Koleji'ndeki eğitimini tamamladı. Fakat o yıllarda Osmanlı İmparatorluğu sınırları içerisinde kadınların tıp eğitimine girmesini yasaklayan kanunlar yürürlükteydi. Bu yasal yasağın ülkesinde yarattığı büyük engeller yüzünden eğitimine yurt içinde devam edemedi. Durum onun hevesini kırmaya yetmedi. Kavalcıyan, tıp eğitimi almak amacıyla Amerika Birleşik Devletleri'ne gitmeye karar verdi. Okyanus ötesinde büyük bir azimle sürdürdüğü çalşmalardan sonra, 1903 yılında Illinois Üniversitesi Tıp Fakültesi mezuniyetiyle başarıya ulaştı.
Yasaklara Rağmen Şifa Dağıtan Bir Ömür
Eğitimini başarıyla bitirip 1904'te Adapazarı'na dönen hekim, hekimlik yaparken yine yasal engellerle yüzleşti. Kadınların kendi adlarına bağımsız hekimlik yapmasını yasaklayan mevzuat nedeniyle resmi çalışmasına müsaade edilmedi. Karşılaştığı bu zorlu sınırlamayı aşmak için babasının yanında asistan hekim olarak çalışmayı seçti. Babasının yanında yürüttüğü asistanlık görevinin yanı sıra, mezun olduğu okul olan Adapazarı Amerikan Kız Koleji'nde genç kız öğrencilere biyoloji dersleri vererek onların bilimsel alanda yetişmelerine önemli katkılarda bulundu. Birinci Dünya Savaşı'nın başladığı dönemde ise savaştan etkilenen yaralılara yardım sağlayan sağlık kuruluşlarında görev aldı. Savaşın getirdiği zorlu koşullarda, yaralanan insanların acılarını hafifletmek adına hiç yorulmadan şifa dağıttı. Bu insani çabaları, onun tıp mesleğine olan sarsılmaz sadakatini bir kez daha ortaya koydu. Savaş sonrasında, 1921 yılında Adapazarı Amerikan Koleji'nin İstanbul'un Üsküdar ilçesine taşınmasıyla o da bu şehre yerleşti. İstanbul'da Üsküdar Amerikan Kız Koleji'nde öğretmenlik görevini sürdürerek gençleri eğitmeye devam etti. İstanbul'da geçen uzun yıllar boyunca öğrencilerine sadece ders anlatmadı, onlara iyi birer rehber oldu. Öğretmenliği sırasında tıp bilgisi sayesinde çevre halkının takdirini kazandı. Bölgede zamanla Doktor Kaval lakabıyla anılarak büyük bir sevgi kazandı. Hayatı boyunca eğitim ve sağlık için mücadele etmiş öncü hekim, 10 Haziran 1969 tarihinde 92 yaşında vefat etti. Cenazesi Feriköy Ermeni Protestan Mezarlığı'na defnedildi.
Dr. Zaruhi Kavalcıyan'ın meslek yaşamındaki temel dönüm noktaları şunlardır:
- 1877: Adapazarı'nda dünyaya gelerek hayat yolculuğuna başlaması.
- 1898: Amerikan Koleji'nden mezun olup tđp eğitimi için Amerika'ya gitmesi.
- 1903: Illinois Üniversitesi'nden mezun olarak resmi tđp diplomasını alması.
- 1904: Adapazarı'na dönerek babasının yanında asistan hekimliğe başlaması.
- 1921: İstanbul'a taşınarak Üsküdar Amerikan Kız Koleji'nde öğretmenlik yapması.
- 1969: İstanbul'da 92 yaşında vefat etmesi ve Feriköy'de toprağa verilmesi.