Yaşar Nezihe, Osmanlı döneminde yoksullukla mücadele ederek toplumcu edebiyatın öncülerinden biri haline gelen Türk kadın şairdir. 14 Ocak 1882 tarihinde İstanbul'un Silivrikapı semtinde dünyaya gelen sanatçı, hayatı boyunca karşılaştığı ağır kişisel trajedileri, işçi sınıfının grevlerini ve emekçilerin hak arayışlarını dizelerine dökerek Türkçe edebiyatta derin izler bıraktı. Kendi azmiyle okuma yazma öğrenen şair, dönemin edebiyat dünyasında kadın kimliğiyle aykırı ve özgün bir duruş sergiledi. Şiirlerinde yoksulluğu ve işçi hareketlerini cesurca işlemesi nedeniyle toplumcu şair unvanını kazandı.
Acılarla Dolu Çocukluk Yılları
Şairin çocukluk yılları büyük mahrumiyetler ve acı kayıplarla geçti. Tatar asıllı Kaya Hanım ile belediye kantarcısı Kadir Bey'in beş çocuğundan üçüncü olarak doğan küçük kıza, hayatta kalabilmesi temennisiyle Yaşar Zeliha adı verildi. Ne yazık ki ailenin diğer dört evladı bakımsızlık ve verem sebebiyle çok erken yaşta vefat etti. Annesini henüz altı yaşındayken kaybeden Yaşar, alkol bağımlılığı olan babası ve yaşlı bir akrabasının gözetiminde büyüdü. Günlerinin çoğunu sokaklarda geçiren küçük kız, babasının tüm engellemelerine rağmen kendi kaydını yaptırdığı okulda sadece bir yıl eğitim alabildi. Babasının şiddet uygulayarak evden kovması neticesinde okuldan ayrılmak zorunda kalsa da bu kısa sürede okuma yazmayı söküp Kur'an'ı hatmetti. Teyzesinin anlattığı aşk masalları ve onun vefatından sonra okuduğu hüzünlü romanlar, içinde yazma isteği uyandırdı. Gençlik yıllarında sokaklarda devriye gezen Hilmi Çavuş'a beslediği hisler ise yazdığı ilk şiirlerin esin kaynağını oluşturdu.
Hüsranla Biten Evlilikler ve Anne Acısı
Yaşar Nezihe'nin özel hayatı adeta bir hayatta kalma mücadelesi gibiydi. Ailesinin yoksulluğuna bir çare bulunabileceği düşüncesiyle babası tarafından kendisinden yirmi yedi yaş büyük olan Atıf Zahir Efendi ile evlendirilen Yaşar'ın bu ilk evliliği kısa süre sonra hüsranla sonuçlandı. Çocuğu olmadığı gerekçesiyle eşi tarafından terk edilen genç kadın, uğradığı şiddet ve boşanmanın ardından canına kıymaya kalkıştı. Daha sonra mühendis Fevzi Bey ile evlenerek beş buçuk yıl evli kaldı ve bu evlilikten üç erkek evladı dünyaya geldi. Ancak Fevzi Bey'in ailesini bırakıp gitmesiyle bu yuva da 1910 yılında yıkıldı. Yoksulluğun pençesindeki çocuklarından Sedat ve Suat besinsizlikten hayatını kaybedince büyük bir sarsıntı geçirdi. Evlatlarının kaybını şiirlerine taşıyan sanatçı, ikinci kez intiharı düşündü fakat hayatta kalan tek oğlu Vedat için yaşamaya devam etti. Üçüncü ve son evliliğini ise babasının zamanında izin vermediği Yusuf Niyazi Bey ile 1912 yılında gerçekleştirdi. Eşinin görev yeri olan Cide'ye gittiğinde onun evli olduğunu ve kendisinin üçüncü eş konumuna düştüğünü öğrenince hemen İstanbul'a döndü. Sadece elli gün süren bu evlilik de mahkeme salonunda bitti. İlginç olan ise çiftin boşandıktan sonra kırk yılı aşkın bir süre boyunca mektuplaşmaya devam etmesidir.
Edebi Kariyeri ve Toplumcu Duruşu
Geçimini sağlamak adına dikiş diken ve okuma yazması olmayanların mektuplarını kaleme alan Yaşar Nezihe, yazın hayatına kararlılıkla devam etti. İlk şiirlerini Mazlume ve Mahmure takma isimleriyle Malumat dergisinde neşretti. Yıllar içinde eserlerinde farklı mahlaslar da kullandı:
İlk şiir kitabı olan Bir Deste Menekşe'yi 1913 yılında okurla buluşturdu. Aynı dönemde Kadınlar Dünyası dergisinde de yazmaya başladı. Bu dergi, Müslüman kadınların peçesiz fotoğraflarını yayımlayan ilk mecra oldu ve şairin peçesiz fotoğrafı da burada yer aldı. 1917 ile 1928 yılları arasında basılan Nazikter dergisinin neredeyse tüm sayılarında ilk sayfada onun şiirleri yer buldu. Ayrıca kendi el yazısıyla Çiçek adında küçük el gazeteleri hazırladı. Eski eşi hattat Yusuf Niyazi Bey de bu gazetelerin yazılarını yazıp minyatürlerini çizerek ona destek oldu. Haziran 1923'te Aydınlık dergisinin sayfalarında yayımlanan ve 1 Mayıs İşçi ve Emekçiler Bayramı'nı konu alan şiiri, Türkçe edebiyat tarihinde bu alanda kaleme alınmış ilk eser olma özelliğini taşımaktadır. Hayatı boyunca yoksulluğu, ezilenleri ve işçi haklarını savunan şair, 5 Kasım 1971'de İstanbul'da vefat edene dek toplumsal duyarlılığın sesi oldu.