Vartan İhmalyan, 22 Mart 1913'te Konya'da dünyaya gelen ve edebiyat dünyasında "İhmal Amca" olarak bilinen Türkiye Ermenisi bir masal yazarıdır. Siyasi kimliği ve kaleme aldığı sıra dışı eserleriyle bilinen İhmalyan, dönemin çalkantılı politik atmosferinde Türkiye Komünist Partisi çatısı altında aktif mücadele yürüttü. Hayatının büyük bölümünü sürgünlerde geçiren yazar, Nâzım Hikmet ile kurduğu yakın dostluğun ardından masal yazarlığına adım attı. Dünyanın farklı ülkelerinde radyo yayıncılığı yapan İhmalyan, 29 Ocak 1987 tarihinde Moskova'da hayata gözlerini yumdu.
Fırtınalı Bir Yaşam: Konya'dan Sürgüne Uzanan Yıllar
Konya'da filizlenen öyküsü İstanbul'un seçkin eğitim kurumlarından Kadıköy Lisesi'nde sürerken, mezuniyetinin ardından İkinci Dünya Savaşı patlak verince genç adam silah altına alındı. 1937 ve 1939 yılları arasında vatan görevini Denizli'nin Çivril ilçesinde er rütbesiyle yerine getiren İhmalyan, bu zorlu askerlik sürecinde taş kırarak çalıştı. Terhis edildikten sonra akademik eğitimini sürdürerek 1944 yılında Robert Kolej İnşaat Mühendisliği Bölümü'nden başarıyla mezun oldu ve ayrıca Güzel Sanatlar Akademisi'nde mimarlık dersleri almaya başladı.
Siyasi duruşu nedeniyle ömrü boyunca ağır sınavlardan geçen yazar, henüz yirmi yaşındayken okul arkadaşı Rasih Güran sayesinde Türkiye Komünist Partisi saflarına katılmıştı. Bir yandan mimarlık mesleğini yürütüyordu. Diğer yandan ise gizli komünist örgütlenmelerde faal görevler almaktaydı. Bu gizli siyasi faaliyetleri sebebiyle 1944 yılında tutuklanan İhmalyan, Sirkeci'deki ünlü Sansaryan Han'da sorgulandı. 1946 yılında tekrar tutuklanarak Sansaryan Han'da üç ay boyunca hapis yattı. Bu yıpratıcı gözaltı ve yargılama süreçlerinin ardından yazar, eşiyle birlikte Türkiye'den ayrılma kararı aldı. Sovyet Ermenistanı'na göç etme amacıyla Fransa'ya doğru yola çıktılar. Ancak Paris'e vardıklarında göç işlemlerinin tamamen askıya alındığını öğrenince, transit vizenin sağladığı imkanla sekiz yıl boyunca Fransa'da yaşamak zorunda kaldılar.
Radyo Dalgalarında ve Coğrafyalar Arasında Bir Sürgünlük
Fransa'daki uzun bekleyişin ardından, 1956 yılında partisi tarafından Budapeşte Radyosu Türkçe Bölümü'nde görevlendirilmesi üzerine Macaristan'a geçti. Macaristan'da meydana gelen karşı-devrim hareketlerinin yarattığı kaos ortamından kaçarak komşu ülke Çekoslovakya'ya sığındı. Prag günlerinde, ilerleyen yıllarda hayatını derinden etkileyecek olan büyük şair Nâzım Hikmet ile tanıştı. Onunla sarsılmaz bir dostluk bağı kurdu. Büyük şairin aracı olması sayesinde Varşova'ya atanan yazar, Varşova Radyosu bünyesindeki Türkçe servisinin kapanması üzerine bu kez Çin'e gönderildi.
Pekin Radyosu Türkçe servisinde görev yapan yazar, Sovyetler Birliği ile Çin arasındaki siyasi ayrılık nedeniyle 1961 yılında Asya'dan ayrıldı. Moskova'ya yerleşerek Moskova Radyosu Türkçe Servisi çatısı altında uzun yıllar boyunca mikrofon arkasında çalıştı. Sürgün hayatının bu son durağında edebi çalışmalarını sürdüren İhmalyan, 1987 yılında yine bu şehirde yaşama gözlerini yumdu.
"İhmal Amca" ve Edebi Mirası
Ressam Jak İhmalyan'ın kardeşi olan yazar, aynı zamanda edebiyat dünyasına adım atışını yine dostu Nâzım Hikmet'e borçluydu. Büyük şairin yönlendirmesiyle masal türüne yoğunlaşan yazar, çocuklar ve yetişkinler için düşsel dünyalar inşa etti. Yazarlık serüveninin ilk somut meyvesi, Bulgaristan'da Türkçe olarak basılan "Sihirli Çiçek" adlı masal kitabı oldu. Edebi üretkenliğini sürdüren yazarın "Duş" adlı masalı, 1972 yılında Türkiye'de katıldığı prestijli bir yarışmada ödüle layık görüldü.
Çocuk yazınında derin izler bırakan yazarın kaleme aldığı diğer önemli eserler şunlardır:
- Şeytan Uçurtması
- Güneşe Vurgun Çocuk
- Eşek Eşekken
- Boyalı Kırlangıç
Türkiye'deki okurlarıyla buluşan eserleri arasında, küçük okurlar için derlediği "İhmal Amca" isimli çocuk öykü kitabı ve kendi geçmişine şık tutan "Bir Yaşamın Öyküsü" adlı anı kitabı öne çıkar. Cem Yayınevi tarafından basılan bu hatıralar, sürgünlük ve mücadele dolu bir ömrün en samimi vesikasıdır.