İzmir'de 1915 yılında dünyaya gelen ve ömrünü Anadolu'nun karanlıkta kalmış tarihini aydınlatmaya adayan Uluğ Bahadır Alkım, özellikle Hitit medeniyetinin sırlarını gün yüzüne çıkaran çalışmalarıyla tanınan seçkin bir Türk arkeoloğudur. Kendisi aynı zamanda çok yönlü bir akademisyendir. İstanbul'da 1981 yılında hayatını kaybeden bu değerli bilim insanı, gerçekleştirdiği kapsamlı kazılar, yüzey araştırmaları ve antik coğrafya incelemeleriyle bilim dünyasına yön vermiştir.
Akademik Hayatı ve İlk Araştırmaları
Genç yaşta arkeolojiye ilgi duyan araştırmacı, yükseköğrenimini 1939 senesinde İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi bünyesinde tamamladı. Burası onun dünyasını şekillendirdi. Mezun olduğu Sümer-Hitit Filolojisi, Arkeoloji ve Eski Çağ Tarihi Bölümü, onun gelecekteki büyük keşiflerinin de temellerini oluşturdu. Akademik kariyerine hızla adım atan Alkım, 1941 yılında mezun olduğu fakültede Hititoloji asistanı olarak göreve başladı. Doktorasını 1944 yılında başarıyla bitirdikten sonra, henüz otuz yaşındayken doçentlik unvanını elde eden genç bilim insanı, 1960 senesinde ise profesörlük payesini alarak Eski Önasya Dilleri ve Kültürleri Bölümü'nün başkanlığına getirildi. Bu görevi ölene dek sürdürdü. Alkım, üniversitedeki çalışmalarının yanı sıra 1962 ile 1975 yılları arasında Robert Kolej'de de dersler verdi. Burada okul müdürlüğü yaptı. Ayrıca günümüzde Boğaziçi Üniversitesi adıyla faaliyet gösteren bu seçkin kurum bünyesinde Arkeometri Enstitüsü'nün kurulmasına öncülük etti.
Anadolu Topraklarında Yükselen Keşifler
Saha çalışmalarına öğrencilik yıllarında başlayan Alkım, 1939'dan itibaren Alacahöyük ve Alalah gibi döneminin en ses getiren kazı projelerinde yer aldı. Türk Tarih Kurumu üyeliğine 1947 yılında seçildikten sonra, sonraki tüm bilimsel kazılarını bu çatı altında yürüttı. Aynı yıl ünlü Alman arkeolog Helmuth Theodor Bossert ile birlikte Adana Kadirli yakınlarındaki Karatepe kazılarına katıldı. Karatepe kazıları onun için çok önemliydi. Zamanla bu mühim Geç Hitit yerleşiminin kazı başkanlığı vazifesini devraldı. 1949'da ise bu merkezin hemen karşısında konumlanan Domuztepe bölgesinde de derinlemesine incelemeler başlattı. Bölgedeki kadim ulaşım ağlarını haritalandırmayı kendine hedef seçen Alkım, 1947 ile 1957 yılları arasında Antitoros ve Orta Amanos dağlık yörelerini karşı karşı tarayarak antik dönem yol ağını tüm detaylarıyla ortaya çıkardı. Çok sayıda kale tespit etti. Burası onun ilk kez saptadığı antik yazıtlar, kaleler ve ören yerleriyle doluydu. 1958 yılında İslâhiye Bölgesi Kazı ve Araştırma Kurulu başkanlığına getirilen bilim insanı, tarihî coğrafya alanındaki faaliyetlerini Amanoslar çevresinde yoğunlaştırdı.
Yesemek Atölyesinden İkiztepe Höyüğü'ne
Gaziantep'in İslâhiye ilçesinde yer alan Yesemek taş ocağını 1957-1961 yılları arasında keşederek burada sistemli kazılar başlattı. Bu kazılar sayesinde eski dünyadaki heykelcilik teknikleri ile taş çıkarma yöntemleri ilk kez detaylı şekilde aydınlığa kavuştu. Bölgedeki araştırmalarını Tilmen Höyük ile genişleten arkeolog, 1958 ve 1972 yılları arasında bu alanda çalıştı. Burada dört yerleşim katı buldu. En önemli buluntulardan biri ise milattan önce 2000 yılında tarihlenen Yamhad Krallığı'na bağlı bir şehir ile saray kalıntısıydı. Gedikli Karahöyük kazılarına 1964 yılında başlayan Alkım, bu çalışmalarını 1967 yılına kadar kesintisiz sürdürdü. Kazılarda Amik Ovası ve Kilikya bölgeleriyle çağdaş, zengin kültürel katmanlar ve Önasya gömü kültürünü yansıtan bir nekropol alanı buldu. Bilim insanı, 1971 ile 1973 yılları arasında rotasını Karadeniz'e çevirerek Samsun ve çevresinde elliyi aşkın antik yerleşim yeri belirledi. Samsun'un Bafra ilçesinde bulunan İkiztepe Höyüğü kazılarını ise 1974 yılından vefatına dek yönetti. Erken Hitit tabletlerinde adı sıklıkla geçen tarihi Zalpa kenti olduğu düşünülen bu kritik arkeolojik bölgede yürütülen kazılarda, Erken Hitit ve İlk Tunç Çağı medeniyetlerine ait son derece kıymetli tarihi eserler gün yüzüne çıkarıldı.
Dünya Bilim Literatürüne Kazandırılan Eserler
Hitit dil bilimi ve eski yazıtların çözümlemesi konularında uzmanlaşan Alkım, araştırmalarıyla Hititoloji bilimine muazzam katkılar sağladı. Birçok yerli ve yabancı prestijli dergide akademik makaleleri yayımlanan bilim insanı, arkasında çok değerli kitaplar da bıraktı. Anadolu arkeolojisini uluslararası alanda tanıtan başlıca eserleri şunlardır:
- Anatolia I (1968): Anadolu'nun en eski kültürlerini küresel ölçekte tanıtan ve çeşitli dillerde basılan başyapıtı.
- Yesemek Taş Ocağı ve Heykel Atölyesinde Yapılan Kazı ve Araştırmalar (1974): Antik dönem taş işleme yöntemlerini ve atölye yapısını belgeleyen temel eser.
- Birinci ve İkinci Dönem İkiztepe Kazıları (1983): Vefatından sonra yayımlanan, Samsun bölgesindeki İkiztepe kazılarının bilimsel raporu.