Alman asıllı ünlü arkeolog ve filolog Profesör Helmuth Theodor Bossert, 1946 yılında Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisindeki Osmaniye'nin Kadirli ilçesi yakınlarında yer alan Karatepe antik kentinde gerçekleştirdiği kazılarla Hitit hiyerogliflerinin sırrını çözen çift dilli yazıtları keşfederek adını dünya bilim tarihine altın harflerle yazdırmıştır. 11 Eylül 1889 tarihinde Almanya'nın Landau şehrinde dünyaya gözlerini açan bu sıra dışı bilim insanı, Hitit medeniyetinin karanlıkta kalmış sayfalarını aydınlatmak amacıyla ömrünün büyük bir kısmını Anadolu topraklarında araştırmalara adamıştır. İstanbul Üniversitesi çatısı altında modern arkeoloji eğitiminin temellerini atan Bossert, hem yetiştirdiği kıymetli öğrenciler hem de imza attığı benzersiz keşiflerle küresel çapta bir üne kavuşmuştur.
Avrupa'dan İstanbul'a Uzanan Bilim Yolculuğu
Helmuth Theodor Bossert, 1908 senesinde liseden başarıyla mezun olmasının ardından Strasburg, Freiburg ve Münih üniversitelerinde eğitim görerek akademik birikimini şekillendirmeye başladı. Tarihler 1913 yılını gösterdiğinde Freiburg Albert-Ludwig Üniversitesi'nde doktora derecesini tamamlayan genç akademisyen, vakit kaybetmeden Freiburg Müzesi bünyesinde asistan olarak çalışmaya başladı. Ancak patlak veren I. Dünya Savaşı, onun hayatını cepheye taşıdı ve Alman Ordusu'nda muhabere yedek subayı olarak görev yapmasına yol açtı. Büyük savaşın bitmesiyle birlikte yönünü yeniden bilime çeviren Bossert, eski Girit yazıları ile Hitit hiyeroglifleri üzerine derinlemesine araştırmalara girişti. Berlin Üniversitesi çatısı altında 1919 ile 1934 yılları arasında Yakındoğu dilleri ve kültürleri üzerine kıymetli dersler verdi. Bu üretken dönemde, Avrupa halk sanatından kadim Girit medeniyetine kadar uzanan geniş bir yelpazede on beşe yakın eser kaleme aldı. Ancak 1930'lu yılların başında Almanya'da yükselen nazi yönetimi, Bossert'in barışçıl duruşu nedeniyle onunla karşı karşıya geldi. Kendisine sunulan anlamlı bir daveti kabul etti. Ardından 1933 yılında, üniversite reformunun heyecanını yaşayan genç Türkiye Cumhuriyeti'ne göç etti.
Karatepe Keşfi ve Rosetta Taşı ile Yarışan Keşif
İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'ne 1934 yılında profesör olarak atanan Bossert, burada kurulan ve sonrasında enstitüye dönüşen Arkeoloji Kürsüsü'nün müdürlüğü görevini üstlendi. Bavyera Bilimler Akademisi adına Boğazköy kazılarına katılan ve Nişantaş kaya yazıtlarını titizlikle inceleyen tecrübeli bilim insanı, 1942-1959 yılları arasında Eski Önasya Dilleri ve Kültürleri Kürsüsü başkanı olarak akademik liderliğini sürdürdü. En büyük dönüm noktası ise 1945 yılında, Hititlerin eski kervan yollarını araştırmak üzere çıktığı küçük gezide yaşandı. Feke bölgesinde göçebe Yörüklerden Kadirli yakınlarındaki Karatepe mevkiinde aslanlı bir abide bulunduğunu öğrenen Bossert, kış şartları yüzünden İstanbul'a dönmek zorunda kalsa da hedefine odaklanmıştı. Nihayet 1946 yılının Şubat ayında bölgeye yaptığı ikinci ziyarette, M.Ö. 8. ve 7. yüzyıllara ait muazzam bir geç Hitit kalesinin kalıntılarını gün yüzüne çıkardı. Bu büyük keşif, dünya bilim çevrelerinde adeta bomba etkisi yarattı. Halet Çambel ve Uluğ Bahadır Alkım gibi kıymetli araştırmacılarla birlikte Karatepe'de geniş çaplı çalışmalara girişen Bossert, 1947 yılında başlayan kazıların 1952 yılına kadar başkanlığını yürüttü; bu tarihten sonra liderliği Çambel devraldı. Ekibiyle birlikte yürüttüğü çalışmalarda, Fenike dili ve Hitit hiyeroglifi ile yazılmış çift dilli (bilinguis) yazıtları buldu. Bu keşif, Napolyon dönemi mısırbilimci Champollion'un hiyeroglifleri çözmesini sağlayan ünlü Rosetta Taşı kadar değerli kabul edildi. Bossert, bu başarısı sayesinde dünya üzerindeki en seçkin altı Hititolog arasına girmeyi başardı.
Aşk, Vatandaşlık ve Taksim'de Yarım Kalan Bir Rüya
Bossert, 1947 yılında resmi olarak Türk vatandaşlığına geçerek yaşamını tamamen bu topraklara bağladı. İlk evliliğinden 1925 doğumlu Eva-Maria isimli bir kızı bulunan ünlü profesör, Türkiye'de konferanslar sırasında tanıştığı Hürmüz Hanım ile hayatını birleştirdi. Eşi Hürmüz Hanım, onun sadece hayat arkadaşı değil, aynı zamanda zorlu kazı yolculuklarındaki en sadık yoldaşı ve tarihi keşiflerin en yakın şahidi oldu. Yıllar geçtikçe ağırlaşan eşinin rahatsızlığı sebebiyle Bossert, ona daha fazla zaman ayırmak amacıyla 1959 yılında üniversitedeki görevinden emekli oldu. Hayat arkadaşının acılarını hafifletmek için Büyükada'da huzurlu gezintiler düzenlese de, hastalığın ilerlemesi üzerine eşini Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi'ne yatırmak mecburiyetinde kaldı. Sadık eş, Cihangir'deki evinden çıkarak Taksim üzerinden Bakırköy'e giden yolu gün aşırı aşındırdı. Takvimler soğuk bir kış gününü gösteriyordu. Tarih 5 Şubat 1961'di. Yine eşini ziyaret etmek amacıyla yola çıkmıştı. Taksim Meydanı'ndaki dolmuş duraklarına doğru ilerlerken aniden ayağı kaydı ve oracıkta hayata gözlerini yumdu. Arkasına bakıldığında o, bilim dünyasına koca bir ömür armağan etti. Arkasında 34 kitap, 107 bilimsel makale ve ömrünün yetmediği 'Türk Halk Sanatı' isimli yarım kalmış bir başyapıt taslağı bıraktı.
Profesör Bossert'in bilim dünyasına kazandırdığı en önemli değerler şu şekilde özetlenebilir:
- Hitit Hiyerogliflerinin Sırrı: Keşfettiği çift dilli yazıtlar yardımıyla o güne dek gizemini koruyan Hitit yazı dilinin çözülmesinde başrolü oynamıştır.
- Arkeoloji Eğitiminin Kurumsallaşması: Türkiye'deki ilk bilimsel arkeoloji enstitüsünün müdürlüğünü yaparak yeni kuşak bilim insanlarını yetiştirmiştir.
- Benzersiz Akademik Miras: Yakındoğu dilleri, Avrupa halk sanatları ve Anadolu medeniyetleri üzerine külliyat niteliğinde eserler üretmiştir.