Türkiye'de cüzzam hastalığıyla mücadelenin öncüsü ve çağdaş eğitim hareketinin simge ismi olan Prof. Dr. Türkan Saylan, 13 Aralık 1935 tarihinde İstanbul'da dünyaya gözlerini açtı. Yaşamını tıp bilimine, toplumsal eşitliğine ve özellikle kız çocuklarının eğitimine adayan Saylan, kurucusu olduğu Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği (ÇYDD) çatısı altında gerçekleştirdiği projelerle milyonlarca insanın hayatına dokundu. O, sadece bir dermatoloji uzmanı değil; aynı zamanda Anadolu'nun dört bir yanındaki çocuklara umut aşılayan kararlı bir sivil toplum lideriydi. Hem ulusal hem de uluslararası düzeyde kazandığı başarılarla tıp tarihine adını yazdıran bu aydın Türk kadını, 18 Mayıs 2009'da İstanbul'da hayata veda etti.
Kandilli'den Tıp Kürsülerine Uzanan Bir Ömür
Türkan Saylan, Cumhuriyet'in ilk dönem müteahhitlerinden Fasih Galip Bey ile evlilik sonrası Leyla adını alan İsviçre kökenli Lili Mina Raiman'ın kızıdır. Dört kardeşi bulunan Saylan, çocukluk yıllarını İstanbul'da geçirdi. İlköğrenimini 1946 yılında Kandilli İlkokulu'nda tamamlayan genç Türkan, eğitim hayatına Kandilli Kız Lisesi'nde devam etti. Bu köklü liseden 1953 senesinde mezun oldu. Ardından İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'ne girdi ve burayı 1963 yılında başarıyla bitirdi.
Akademik kariyerine adım atması gecikmedi. SSK Nişantaşı Hastanesi'nde 1964 ile 1968 yılları arasında uzmanlık eğitimini tamamlayarak Deri ve Zührevi Hastalıklar Uzmanı unvanını aldı. İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Dermatoloji Anabilim Dalı bünyesinde 1968 yılında başasistan olarak göreve başladı. Bilgi ve görgüsünü artırmak amacıyla 1971'de İngiliz Kültür Heyeti bursunu kazanarak İngiltere'de ileri tıp eğitimi aldı. Türkiye'ye döndükten sonra akademik basamakları hızla tırmandı; 1972 yılında doçentlik, 1977 yılında ise profesörlük unvanını elde etti. Üniversite bünyesindeki Dermatoloji Anabilim Dalı Başkanlığı görevini 1982 ile 1987 yılları arasında yürüten Saylan, ömrünü bilimsel araştırmalara adadı.
Cüzzamla Mücadele ve Uluslararası Başarılar
Türkan Saylan'ın tıp dünyasındaki en büyük devrimi, ülkede cüzzam (lepra) hastalığına karşı açtığı savaşla başladı. Bu amansız mücadeleye 1976 yılında adım atan Saylan, cüzzamın hem Türkiye'den hem de dünyadan tamamen silinmesi amacıyla olağanüstü çaba sarf etti. Cüzzamla Savaş Derneği ve Vakfı'nı kurarak bu alandaki çalışmalarını kurumsallaştırdı. İnsanüstü gayretleri neticesinde, 1986 yılında Hindistan'da layık görüldüğü prestijli Uluslararası Gandhi Ödülü ile taçlandırıldı.
Tıbbi alandaki liderliği sadece dernek çalışmalarıyla sınırlı kalmadı. İstanbul Tıp Fakültesi Lepra Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürlüğü görevini 1981-2001 yılları arasında yürüten Saylan, tam 21 yıl boyunca Sağlık Bakanlığı İstanbul Lepra Hastanesi'nde gönüllü başhekim olarak çalıştı. Aynı zamanda Dünya Sağlık Örgütü'nün lepra konusundaki danışmanlığını da 2006 yılına kadar sürdürdü. Kurucuları arasında yer aldığı Uluslararası Lepra Birliği'nde başkan yardımcılığı yaptı.
Saylan'ın girişimleriyle hayata geçirilen ve tıp dünyasına büyük katkı sağlayan önemli poliklinik ve laboratuvarlar şunlardır:
- Dermatopatoloji Laboratuvarı
- Behçet Hastalığı Polikliniği
- Cinsel İlişkiyle Bulaşan Hastalıklar Polikliniği
Toplumsal Dönüşüm ve Eğitim Sevdası
Türkan Saylan, tıp alanındaki başarılarının yanı sıra toplumsal gelişim için de adımlar attı. Kadınların toplumda hak ettikleri yere gelmesi için çalışmalara başladı. Bu amaç doğrultusunda 1990 yılında kurulan İstanbul Üniversitesi Kadın Sorunları Araştırma ve Uygulama Merkezi'nin kuruluşunda aktif görev üstlendi. Burada 1996 yılına kadar müdür yardımcılığı yaptı ve kadın sağlığı derslerinin koordinasyonunu yürüttü.
En büyük sivil toplum atılımını ise 1989 yılında gerçekleştirdi. Kurucuları arasında yer aldığı ve genel başkanlığını üstlendiği Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği (ÇYDD) ile özellikle Anadolu'daki kız çocuklarının eğitim hakkına kavuşması için devrim niteliğinde projelere imza attı. Eğitimde fırsat eşitliğini savunarak binlerce gençe burs sağladı. Öğretim Üyeleri Derneği'nin kurucu kadrosunda bulunarak ilk dönem ikinci başkanlığını yaptı. Mezun olduğu Kandilli Kız Lisesi'ne vefa borcunu ödemek amacıyla 1995 yılında Kandilli Kız Lisesi Kültür ve Eğitim Vakfı'nı (KANKEV) hayata geçirdi. Aynı yıl Türkiye Çağdaş Yaşamı Destekleme Vakfı'nın (TÜRKÇAĞ) da kuruculuğunu ve başkanlığını üstlendi.
Sivil toplumdaki bu etkin gücü, onu devlet kademelerinde de önemli görevlere taşıdı. Dokuzuncu Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel tarafından 31 Mart 2000 tarihinde Sosyal Hizmetler Danışma Kurulu üyeliğine seçildi. Onuncu Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer ise 2 Şubat 2001'de kendisini YÖK üyeliğiyle görevlendirdi. Hayatının son dönemlerinde toplumsal hassasiyetlerini dile getirmekten çekinmeyen Saylan, 14 Nisan 2007 Ankara-Tandoğan ve 29 Nisan 2007 İstanbul-Çağlayan mitinglerinin planlanmasında ve gerçekleştirilmesinde aktif rol oynadı.
Özel Yaşamı ve Sonsuzluğa Uğurlanışı
Bilimsel ve sosyal mücadelelerle geçen ömründe Türkan Saylan, özel yaşamında da derin izler bıraktı. İlk evliliğini 1957 yılında gerçekleştiren Saylan, dokuz yıl süren bu evlilikten iki erkek evlat sahibi oldu. Bu evliliğin ardından gerçekleştirdiği ikinci evliliği de boşanma ile neticelendi. Tıp dünyasına, eğitime ve topluma adanmış koca bir ömrün ardından, 18 Mayıs 2009 tarihinde İstanbul'da 74 yaşında hayata gözlerini yumdu.
Saylan'ın ilham veren yaşam öyküsü, vefatının ardından da kitleleri etkilemeye devam etti. Yazar Ayşe Kulin tarafından kaleme alınan 'Tek ve Tek Başına: Türkan' isimli biyografik roman 2009 yılında okuyucuyla buluştu. Bu anlamlı eser, 2010 yılında televizyon dizisi olarak ekranlara uyarlandı. Pınar Öğün, Saygın Soysal, Özgürcan Çevik ve Nesrin Kazankaya gibi başarılı oyuncuların rol aldığı bu yapım sayesinde Türkan Saylan'ın mücadelesi milyonlarca izleyiciye ulaştı. O, bıraktığı derin izler ve aydınlattığı binlerce yaşamla Türkiye'nin kalbinde yaşamaya devam ediyor.