Tülay Tura Börtecene, Türk resim sanatının soyut dışavurumculuk akımındaki en önemli temsilcilerinden biridir. 1 Şubat 1936'da İstanbul'da doğan ressam, sanat yaşamı boyunca tuval ve yağlı boyanın dışına çıkmadan ürettiği eserleriyle bu alanda kendine özgü bir ekol yaratmıştır. 2 Ekim 2018'de yine doğduğu şehir olan İstanbul'da hayata gözlerini yuman Börtecene, bilinçaltı imgelerini ve düşsel dünyasını tuvallerine yansıtarak sanat tarihindeki yerini almıştır. İlk sergisini açtığı 1959 yılından itibaren soyut çalışmalara yönelen sanatçı, hem yurt içinde hem de yurt dışında gerçekleştirdiği sergilerle Türk sanatını temsil etmiştir.
Akademiden Amerika'ya Uzanan Sanat Yolculuğu
İstanbul Kız Lisesi'nde tamamladığı lise eğitiminin ardından sanat dünyasına adım atmak isteyen Tülay Tura Börtecene, 1955 ile 1959 yılları arasında İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'nin resim bölümünde yükseköğrenim gördü. Akademi yılları boyunca Türk resim sanatı tarihinde derin izler bırakmış olan kıymetli hocalar Halil Dikmen ve Bedri Rahmi Eyüboğlu'nun kendi atölyelerinde dersler alarak sanatsal altyapısını güçlendirdi. Burada edindiği tecrübeler, onun gelecekteki tarzının şekillenmesinde önemli bir zemin hazırladı.
Akademiden mezun olduğu yıl olan 1959'da İstanbul'da ilk kişisel sergisini açarak sanatseverlerle buluşan ressam, eğitimini daha da ileriye taşımak istedi. Yüksek lisans eğitimi almak amacıyla Amerika Birleşik Devletleri'ne giden Börtecene, 1961 ve 1962 yılları arasında Wisconsin Üniversitesi bünyesinde hem resim hem de seramik alanlarında yoğun çalışmalar yürüttü. Henüz ilk yapıtlarından itibaren resimlerinde kendine has bir "evren tasarımı" oluşturma çabasına giren sanatçı, bu eğitim süreciyle birlikte düşünsel ve teknik altyapısını daha da olgunlaştırma fırsatı buldu.
Amerika'daki çalışmalarını tamamladıktan sonra sadece ulusal düzeyde kalmayıp küresel ölçekte de adından söz ettiren ressam, uluslararası düzeyde birçok karma sergiye eser verdi. Sanatçının yurt dışındaki karma sergilere katılım sağladığı ülkeler arasında şunlar yer almaktadır:
- Amerika Birleşik Devletleri
- Fransa
- İtalya
Mavi Grubu, Ankara Yılları ve Öğretmenlik Dönemi
Türkiye'ye döndükten sonra da sanat çalışmalarına hız kesmeden devam eden Börtecene, 1963 yılında dönemin yenilikçi sanatçıları Adnan Çoker, Devrim Erbil, Altan Gürman ve Sarkis ile bir araya geldi. Bu isimlerle birlikte Türk resminde ses getiren "Mavi Grubu" oluşumunun içerisinde aktif olarak yer aldı ve grubun ortak sergilerinde eserlerini sergiledi.
1964 yılına gelindiğinde şair Ahmet Oktay ile hayatını birleştiren ressam, evliliğinin ardından Ankara'ya taşınarak buraya yerleşti. Bu evlilikten Deniz adında bir çocuk sahibi olan sanatçı, başkentte kaldığı uzun yıllar boyunca sanatını genç nesillere aktarmayı da ihmal etmedi. 1964 ile 1974 yılları arasında TED Ankara Koleji'nde resim öğretmenliği görevini üstlenerek öğrencilerine sanat sevgisi aşıladı. Ankara yıllarında da sanatsal üretimini sürdüren ressam, 1966 yılında İran'da düzenlenen Tahran Bienali'ne yapıt göndererek katılım sağladı. Ankara'da geçen verimli on yılın ardından 1974 yılında tekrar İstanbul'a dönen sanatçı, yaşamının sonuna kadar sürecek olan yeni çalışma dönemini bu şehirde başlattı.
Nebula Renkleri ve Şiirden İlham Alan Tuvaller
Bütün sanat hayatı boyunca malzeme olarak sadece tuval ve yağlı boyaya sadık kalan Börtecene, üretimlerinde her zaman soyut biçimlerin izini sürdü. Sanatçının geliştirdiği soyut dilin temel kaynağını kendi düşleri ve bilinçaltında biriken zengin imgeler oluşturmaktaydı. Resimlerindeki renkler, nebula adını verdiğimiz bulutsu tonların birbiriyle adeta hemhal olması ve iç içe geçmesiyle karakteristik bir özellik kazandı. Kendi yaratım sürecine dair "Ama ilk rengi seçtikten sonra tablo başlamıştır" ifadesini kullanan ressam, kompozisyonlarının içsel bir ritimle başladığını belirtmiştir.
1980'li yıllarda ise Türkiye'deki darbe sonrası oluşan baskıcı siyasi ortamın etkisiyle sanatında geçici bir yön değişikliğine gitti. Bu dönemde toplumsal içerikli ve eleştirel boyutları olan figüratif resimler üretmeye yönelen sanatçı, edebiyat dünyasından da beslendi. Özellikle Edip Cansever ve Gülten Akın'ın yazdığı şiirler, onun bu dönemdeki tuvallerine doğrudan esin kaynağı oldu. Ressamın bu dönemde ürettiği "Yüzler" ile "Yüzler ve Şeyler" başlıklı serileri, bu figüratif ve toplumsal yaklaşımların en belirgin örnekleridir. Bu özgün serilerin ardından tekrar soyut çalışmalarına yönelen sanatçı, 1990'lı yıllardan itibaren ilk göz ağrısı olan soyut dışavurumcu resim tarzına geri dönerek vefatına kadar bu çizgide eserler vermeye devam etti.