Gülten Akın, Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının en derin iz bırakan şairlerinden biri olarak, 23 Ocak 1933 tarihinde Yozgat'ta dünyaya gelmiştir. Ortaöğrenimini tamamladığı Ankara Kız Lisesi'nin ardından, 1955 yılında Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden mezun olarak hukuk alanında diploma almıştır. Şair, eşinin kaymakamlık görevleri sebebiyle Türkiye'nin farklı bölgelerinde avukatlık ve öğretmenlik yaparak halkın yaşamına yakından tanıklık etmiş, edindiği izlenimleri eserlerine aktarmıştır. Sanat hayatı boyunca geleneksel motifleri çağdaş bir duyarlılıkla işleyen yazar, ardında kültürel bir miras bırakarak 4 Kasım 2015'te 82 yaşındayken Ankara'da vefat etmiştir.
Anadolu Topraklarında Şekillenen Bir Hayat ve Meslek Yaşamı
Lise eğitimini 1951 yılında Ankara Kız Lisesi'nde tamamlayan Gülten Akın, yükseköğrenimini ise Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde sürdürerek 1955 yılında başarıyla tamamladı. 1956 senesinde Yaşar Cankoçak ile dünya evine giren usta yazar, bu evlilikten beş çocuk sahibi oldu. Eşinin kaymakamlık vazifesi nedeniyle Anadolu'nun farklı yerlerini gezme fırsatı buldu. 1959 ile 1973 yılları arasında Gevaş, Alucra, Gerze, Saray ve Kahramanmaraş gibi ilçelerde yaşamını sürdürdü. Bu süreçte hem avukat olarak mesleğini icra etti hem de yardımcı öğretmenlik görevlerinde bulunarak yerel halkla doğrudan temas kurdu.
1972 yılında başkent Ankara'ya geri dönerek buraya yerleşen şair, Türk Dil Kurumu bünyesinde dil uzmanı pozisyonunda çalışmalar yürüttü. Bununla birlikte Kültür Bakanlığı Yayın Danışma Kurulu üyeliğinde de bulunarak Türk kültür hayatına katkı sağladı. Kamu hizmetindeki bu verimli dönemin ardından, 1978 yılında resmi görevlerinden emekli olarak çalışmalarına bağımsız bir biçimde devam etme kararı aldı.
Bireysel Çığlıktan Toplumun Sesine Uzanan Şiir Serüveni
Gülten Akın'ın ilk edebi ürünü, 1951 yılında Son haber gazetesinde okurlarla buluştu. Yazınsal çalışmalarını daha sonra Hisar, Varlık, Yeditepe, Türk Dili ve Mülkiye gibi dönemin saygın edebiyat dergilerinde yayımlayarak sürdürdü. İlk dönem yazılarında daha çok doğa sevgisi, aşk, ayrılık acısı ve özlem gibi kişisel temalara yönelirken, ilerleyen yıllarda toplumsal meseleler eserlerinde ağırlık kazanmaya başladı. Özellikle 1980 öncesinde yaşanan toplumsal çalkantılar ve halkın mücadeleleri, onun kişisel yaşamıyla birlikte yazın dünyasına da yön verdi.
Anadolu'yu karış karış gezerken biriktirdiği gözlemleri coşkulu bir insan sevgisiyle harmanlayan yazar, halk ile yaşam arasındaki güçlü bağı dizelerine taşıdı. Gerek bireyin iç dünyasını gerekse geniş kitlelerin meselelerini aktırırken, halk şiirinin sunduğu zengin olanakları modern bir bakış açısıyla kullandı. Şiirlerinde kadın kimliğini ön plana çıkararak insanı var eden temel değerleri ustalıkla işledi. Eserlerinde folklorik unsurlardan ve yerel anlatılardan da büyük ölçüde faydalandı.
Şiir sanatı üzerine kaleme aldığı kuramsal yazılarını 1983 yılında basılan "Şiiri Düzde Kuşatmak" adlı eserinde bir araya getiren Akın, halk kültürüne yönelme amacını şu cümlelerle açıklar: "Halkta var olan öz ve biçimi diyalektik olarak yükseltmek, şiiri yükseltirken halkın yaşamının ve yaşam biçimlerinin yükselmesine yardımcı olmak." Bu vizyonla ürettiği eserleri yabancı dillere çevrilerek uluslararası alanda da yankı buldu. Kırkın üzerinde şiiri farklı sanatçılar tarafından bestelendi. Özellikle "Deli Kızın Türküsü" adlı eseri, 1993 yılında ünlü sanatçı Sezen Aksu tarafından yorumlanarak geniş kitlelere ulaştı ve albüme adını verdi. Usta şair, Fazıl Hüsnü Dağlarca'nın vefatının ardından Milliyet Gazetesi tarafından 2008'de düzenlenen anketle yaşayan en büyük şair olarak seçilmiştir.
Ölümüsüz Eserleri ve Aldığı Saygın Ödüller
Gülten Akın, uzun soluklu edebi kariyeri boyunca pek çok şiir kitabı yayımlamış ve çok sayıda prestijli ödüle layık görülmüştür. Yazarın Türk edebiyatına kazandırdığı başlıca şiir kitapları şunlardır:
- Rüzgar Saati (1956)
- Kestim Kara Saçlarımı (1960)
- Sığda (1964)
- Kırmızı Karanfil (1971)
- Maraş'ın ve Ökkeş'in Destanı (1972)
- Ağıtlar ve Türküler (1976)
- Seyran Destanı (1979)
- İlahiler (1983)
- Sevda Kalıcıdır (1991)
- Sonra İşte Yaşlandım (1995)
- Sessiz Arka Bahçeler (1998)
- Uzak Bir Kıyıda (2003)
Kariyeri boyunca kazandığı ve onun edebi gücünü taçlandıran ödüller ise şunlardır:
- 1955 - Varlık Şiir Yarışması Birincilik Ödülü
- 1964 - Türk Dil Kurumu Şiir Ödülü
- 1972 - TRT Başarı Ödülü
- 1976 - Yeditepe Şiir Armağanı
- 1991 - Halil Kocagöz Şiir Ödülü
- 1992 - Sedat Simavi Edebiyat Ödülü
- 1999 - Akdeniz Altın Portakal Şiir Ödülü
- 2003 - Dünya Gazetesi Yılın Telif Kitabı Ödülü
- 2008 - Erdal Öz Edebiyat Ödülü
- 2014 - Metin Altıok Şiir Ödülü
Bununla birlikte, usta şairin şiirleri önemli müzisyenler tarafından da bestelenmiştir. Bunların en bilinenleri arasında şunlar yer almaktadır:
- Büyü Yavrum - Grup Yorum (1987) / Edip Akbayram, Kemal Sahir Gürel (1988)
- Deli Kızın Türküsü - Sezen Aksu (1993)
- Siyah Beyaz - Sevinç Eratalay (1989)
- Beni Unutma - Sevinç Eratalay (1989)