Timothy Walter "Tim" Burton, 25 Ağustos 1958'de Kaliforniya'nın Burbank kentinde doğmuş Amerikalı film yönetmenidir. Ekim 2026 itibarıyla 68 yaşındadır. Sıra dışı ve tuhaf tarzıyla bilinir; özellikle stop-motion animasyon tekniğiyle çektiği filmlerinde karakterlerin abartılı olmalarına rağmen insani değerlerini kaybetmemeleri dikkat çeker. Filmlerinde Gotik betimlemeler kullanır.
Gençlik yılları
Jean Burton (kızlık soyadı Erickson) ve Billy Burton'ın ilk oğlu olarak doğdu. Annesi hediyelik eşya dükkânı işletiyor, babası Burbank Park'ta çalışıyordu. İçine kapanık bir çocuktu; 12 yaşında ailesinin yanında yaşayamayacağını düşünerek babaannesinin yanına yerleşti. Diğer çocukların aksine karikatür çizer ve düşük bütçeli korku filmleri izlerdi; onu en çok etkileyen isimlerden biri Vincent Price oldu. Stop-motion tekniğiyle ya da 8 mm sessiz filmler çekiyordu. 13 yaşında çektiği The Island of Doctor Agor ilk filmi olarak bilinir.
Eğitimi
Burbank Lisesi'nde okudu; çok iyi bir öğrenci değildi. Dokuzuncu sınıfta çevre kirliliğine karşı düzenlenen yarışma için çizdiği poster ona ilk başarısını getirdi ve yaklaşık bir yıl boyunca sokaklarda yer aldı. Lise yıllarında Disney'den burs kazanarak California Institute of the Arts'a gitti. Sınıf arkadaşları arasında Brad Bird, John Musker ve Henry Selick vardı; Selick ile sonradan The Nightmare Before Christmas ve James and the Giant Peach'te birlikte çalıştı. Okulda Stalk of the Celery Monster ve King of Octopus adlı iki kısa film çekti. Üç yıl eğitim aldıktan sonra animatör çırağı olarak Disney stüdyolarına girdi.
Disney yılları
Disney'de ilk çalıştığı proje, Ralph Bakshi uyarlaması The Lord of the Rings oldu, ancak yapımda adı geçmedi. Ardından istemediği bir yönde The Fox and the Hound için çizimler yaptı; karakterlerin sevimli yapısının dışında olması nedeniyle çizimleri reddedildi. Disney'deki günlerinde pek mutlu değildi, ama sonradan ünlenecek The Nightmare Before Christmas'ın temelini oluşturan şiir ve illüstrasyonlarını burada yaptı. Birçok ödül alan Vincent animasyonundan sonra yönettiği Luau ve Hansel and Gretel (1982) çok başarı getirmedi. Frankenweenie (1984) adlı siyah-beyaz kısa film, James Whale'in Frankenstein'ından ilham alıyordu ve köpeği bir araba kazasında ölen çocuğu anlatıyordu. Festivallerde övgü topladı, ancak Disney çocuklar için fazlasıyla korkutucu bularak filmi rafa kaldırdı. Frankenweenie 1992'de video olarak çıktı ve 2012'de uzun metrajlı, siyah-beyaz, 3D stop-motion film olarak yeniden vizyona girdi.
Filmografisinden
Yönettiği filmler arasında Pee-wee'nin Büyük Macerası (1985), Beterböcek (1988), Batman (1989), Makas Eller (1990), Batman Dönüyor (1992), Ed Wood (1994), Çılgın Marslılar (1996), Hayalet Süvari (1999), Maymunlar Gezegeni (2001), Büyük Balık (2003), Charlie'nin Çikolata Fabrikası (2005), Ölü Gelin (2005), Sweeney Todd (2007), Alis Harikalar Diyarında (2010), Karanlık Gölgeler (2012), Büyük Gözler (2014), Dumbo (2019) ve Wednesday (2022) yer alır. Noel Gecesi Kabusu'nun (1993) orijinal hikâye sahibidir.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Tim Burton maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.