Türk edebiyatının lirik sesi, 'gamlı ve lirik prensesi' Tezer Özlü, 10 Eylül 1942'de Kütahya'nın Simav ilçesinde öğretmen bir anne babanın son çocuğu olarak doğdu. Bireyin iç dünyasındaki sarsıntıları, toplumsal kalıplara meydan okuyan özgür ruhunu ve varoluş sancılarını eserlerine taşıyarak edebiyat dünyasında kendine has bir patika açtı. Çocukluğunu ailesinin görev yaptığı Anadolu kasabalarında geçirdikten sonra on yaşında adım attığı İstanbul'da hayatını ve yazın serüvenini şekillendirecek entelektüel çevrelerle tanıştı. Sadece birkaç kült kitaba sığdırdığı kısa ömründe, melankoliyi adeta lirik bir başkaldırıya dönüştürerek Türk edebiyat tarihinin unutulmaz figürlerinden biri haline geldi.
Arayışlarla Dolu Gençlik Yılları ve Sınırları Aşan Yolculuklar
Özlü'nün çocukluk yılları, eğitimci anne babası Nimet Servet ve Sabih Özlü'nün görev yerleri nedeniyle Simav, Ödemiş ve Gerede arasında geçti. Gerede'de başladığı ilköğrenimini İstanbul'daki Taksim 29 Ekim İlkokulu'nda bitirdi ve ardından Sankt Georg Avusturya Kız Lisesi'ne başladı. Okulun son yılına geldiğinde, diploma almanın hayatın akışında büyük bir önem taşımadığına inanarak lise eğitimini yarıda bıraktı. Kendini yollara vuran genç yazar, 1962 ile 1963 yılları arasında otostop yaparak tüm Avrupa'yı gezdi. Bu cesur yolculukların ardından Almanya'da yaşayan ablası Sezer Duru'nun yanına gitti ve birlikte Paris'e geçtiler. Fransa'nın başkentinde Yüksel Arslan, Mübin Orhon ve Nejat Devrim gibi dönemin öncü Türk ressamlarıyla bir araya gelerek entelektüel birikimini zenginleştirdi. İstanbul'a döndükten sonra tiyatrocu ve yazar Güner Sümer ile evlenerek Ankara'ya yerleşti. Başkentteki yıllarında Almanca çevirmenlik yaparken, eşinin yönettiği Gizli Ordu adlı tiyatro oyununda sahneye çıktı.
Klinikler, Sinema ve Berlin Yılları
Tezer Özlü'nün hayatı, içsel fırtınaların getirdiği zorlu mücadelelerle doluydu. Genç yaşında, 1963'te konulan manik depresif teşhisi nedeniyle 1967 ile 1972 yılları arasında İstanbul'daki farklı psikiyatri kliniklerinde tedavi gördü. Bu süreçte yaşadığı sarsıcı deneyimler, onun gelecekteki en önemli yapıtlarının temel taşını oluşturacaktı. Hastane dönemlerinin ardından M.A.N. ve BİFA şirketlerinde çevirmenlik yaptı. 1969 yılında ünlü sinemacı Erden Kıral ile evlendi ve bu evlilikten 1973'te kızı Deniz dünyaya geldi. Anne olduktan sonra çalışmalarına bir süre ara verse de Türk-Alman Kültür Merkezi'nde program asistanı olarak iş hayatına döndü.
1981 yılında kazandığı Alman Akademik Değişim Servisi (DAAD) bursuyla Berlin'e gitti. Bir yıl kaldığı Berlin'de Türk edebiyatını tanıtan organizasyonlar düzenledi. Bu süreçte Erden Kıral'dan ayrılma kararı alırken, Ferit Edgü'nün romanından uyarlanan Hakkâri'de Bir Mevsim filminin senaryo çalışmalarını Kanlıca'da Edgü ve Onat Kutlar ile yürüttü. İlk fikir babalığını Özlü'nün yaptığı bu sinema eseri, katıldığı 33. Berlin Uluslararası Film Festivali'nden dört büyük ödülle dönerek uluslararası alanda büyük bir başarı elde etti.
Berlin'de tanıştığı İsviçreli fotoğraf sanatçısı Hans Peter Marti ile evlenmek üzere bürokratik süreçleri aşmaya çalışan yazar, 1984 yılının Nisan ayında Zürih'te evlenerek kızıyla birlikte bu şehre yerleşti. Ancak Zürih'teki yaşamı, 1985 yılında konulan meme kanseri teşhisiyle gölgelendi. Cerrahi müdahaleyle göğsü alınan sanatçı, hastalığa yenik düşerek 18 Şubat 1986'da hayata gözlerini yumdu. Naaşı İstanbul'a getirilerek Boğaz'a bakan Aşiyan Mezarlığı'na defnedildi. Erden Kıral'ın Yol filminin çekim sürecini anlattığı Yolda filminde ise Yelda Reynaud tarafından canlandırıldı.
Edebi Mirası ve Ölümsüz Eserleri
Ağabeyi yazar Demir Özlü'nün kütüphanesinden beslenerek çok genç yaşta edebiyat dünyasına adım atan Tezer Özlü, ilk öyküsü Fortuna'yı 1963'te Yeni İnsan dergisinde yayımladı. Yazın yolculuğunda her zaman varoluşsal sancıları, kendi iç dünyasını ve topluma yabancılaşan bireyi merkeze aldı. Özgün tarzıyla yazdığı hikaye ve romanlarla edebiyatımızda unutulmaz bir yer edindi.
Özlü'nün kaleme aldığı başlıca edebi eserler şunlardır:
- Çocukluğun Soğuk Geceleri: İlk gençlik yıllarını, kliniklerde geçen zorlu dönemleri ve içsel hesaplaşmaları çarpıcı bir dille anlatan ilk romanıdır.
- Yaşamın Ucuna Yolculuk: Kendisini derinden etkileyen yazarlar Svevo, Kafka ve Pavese'nin izlerini sürdüğü, başlangıçta Almanca kaleme alıp Marburg Yazın Ödülü'nü kazandığı başyapıtıdır.
- Eski Bahçe - Eski Sevgi: Yazarın dergilerde yayımlanan ve bireyin içsel yalnızlığını ele alan öykülerinin bir araya getirildiği değerli derlemedir.
- Zaman Dışı Yaşam: Sanatçının ölümünden sonra Yapı Kredi Yayınları tarafından gün yüzüne çıkarılan ve yayımlanmamış senaryosunu içeren eseridir.
Eserlerinde sadece kendi dünyasını değil, çevirileriyle dünya edebiyatını da Türkçe ile buluşturdu. Ingmar Bergman'ın ünlü filmlerinin senaryolarını dilimize kazandırırken, bazı çevirilerinde Tuncay Gökmen takma adını tercih etti. Dostları Leyla Erbil ve Ferit Edgü ile yaptığı mektuplaşmalar, vefatından yıllar sonra yayımlanarak onun edebi kişiliğini ve hassas ruhunu gözler önüne serdi. Özlü, ardında bıraktığı az sayıda ama derin izler bırakan yapıtıyla Türk edebiyatının melankolik prensesi olarak yaşamaya devam ediyor.