Tezer Taşkıran, Azerbaycan coğrafyasından çıkıp Türkiye Cumhuriyeti'nin eğitim ve siyaset sahnesinde silinmez izler bırakan öncü bir Türk öğretmen, yazar ve milletvekilidir. Yirminci yüzyılın başlarında Kafkasya'da dünyaya gelen Taşkıran, Darülfünun'da felsefe eğitimi görerek Türkiye'de bu alanda diploma alan ilk genç kadınlar arasına adını yazdırmıştır. Anadolu'da ve çeşitli erkek okullarında üstlendiği tarihi öğretmenlik görevlerinin yanı sıra parlamentoda Kastamonu ve Kars milletvekili olarak görev yapmış, 4 Mayıs 1979 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yummuştur.
Ağaoğlu Ailesinden Çağdaş Cumhuriyet Aydınlığına
Tezer Taşkıran'ın kökleri, Türk düşünce dünyasının önemli isimlerinden Ahmet Ağaoğlu ve eşi Sitare Hanım'a uzanmaktadır. Beş çocuklu bu ailenin ikinci evladı olan Tezer, meclis kayıtlarına göre 1903 senesinde Kafkasya'da doğmuştur. Diğer kaynaklar ise onun doğum tarihini 1905 ya da 1907, doğum yerini ise Karabağ veya Bakü şeklinde kaydetmektedir. Ailesi ona Taze adını verdi. Lakin babasının yakın dostu olan ünlü şair Abdülhak Hamit, bu ismin "Tezer" olarak değiştirilmesini teklif etmiştir. Böylece küçük kızın ismi Tezer olarak tescil edilmiştir. Ailesi 1910 yılında İstanbul'a göç etti. Tezer Taşkıran, Türkiye'nin ilk kadın avukatı Süreyya Ağaoğlu ile Demokrat Parti'nin önemli isimlerinden Samet Ağaoğlu'nun da kız kardeşidir. Kendisi aynı zamanda ünlü bas gitarist Ahmet Güvenç'in anneannesidir. Edebiyat Şubesi Felsefe bölümünü kazandığı Darülfünun'dan 1925 yılında mezuniyet hakkı kazanmıştır. Burası, onun entelektüel kimliğinin mayalandığı en önemli yerdir.
Eğitim Dünyasında İlklere Atılan İmzalar
Eğitim dünyasında başarılarıyla tanınan genç felsefeci, mezuniyetinin ardından öğretmenlik hayatına adım atmıştır. Ankara Muallim Mektebi, Ankara Kız Lisesi ve Ankara Erkek Lisesi gibi seçkin kurumlarda görev alan Taşkıran, Anadolu topraklarında lise seviyesinde ders veren ilk kadın öğretmen sıfatını kazanmıştır. Erkek öğrencilerin eğitim gördüğü Ankara Erkek Lisesi'ne atanması ise ülkedeki eğitim tarihi açısından devrim niteliğinde bir adım olmuştur. Zira bu atamayla birlikte, bir erkek okulunda göreve başlayan ilk kadın öğretmen unvanını da almıştır.
Mesleğinde henüz ikinci yılını doldurmuşken, Fransızca kaynaklardan yararlanarak liseler için kapsamlı bir mantık kitabı kaleme almıştır. Millî Eğitim Bakanlığı'nın bastığı Suri ve Tatbiki Mantık adlı bu eser, Türkiye'nin ilk Türkçe mantık ders kitabı olarak tarihe geçmiştir. Başarılı öğretmen, 1930 ile 1931 yılları arasında mezun olduğu Ankara Kız Lisesi'nde müdürlük makamına getirilmiştir. 1931 senesinde ise cerrah Nimet Taşkıran ile hayatını birleştirmiş, bu mutlu evlilikten Suna ve Şevket Mete isimli iki evlat dünyaya getirmiştir. Evliliğinin hemen ardından eşiyle birlikte mesleki incelemeler gerçekleştirmek amacıyla Avrupa yollarına düşmüş, iki sene boyunca Viyana ve Berlin şehirlerinde akademik gözlemlerde bulunmuştur. Türkiye'ye dönüş yaptıktan sonra, 1933 yılında Çapa Kız Öğretmen Lisesi'ne ilk kadın müdür olarak atanarak eğitimdeki liderliğini pekiştirmiştir.
Parlamento Yılları ve Toplumsal Çalışmaları
Eğitimci kimliğinin yanında Tezer Taşkıran, sivil toplum ve siyaset alanında da son derece aktif bir portre çizmiştir. Henüz 1928 yılında, dönemin sosyal yardımlaşma hareketlerine öncülük eden Yardımsevenler Derneği'nin kurucu kadrosunda görev almıştır. Onun toplumsal hassasiyetleri, ilerleyen yıllarda onu Türkiye Büyük Millet Meclisi çatısı altına taşıyacaktır. Siyasi kariyerinde üç dönem boyunca milletvekilliği koltuğuna oturarak halkına hizmet etmiştir.
Temsil ettiği meclis dönemleri şöyledir:
- TBMM VII. Dönem Kastamonu Milletvekili
- TBMM VIII. Dönem Kars Milletvekili
- TBMM IX. Dönem Kars Milletvekili
Ayrıca Cumhuriyet döneminin idealist kadın kuşağını en iyi şekilde temsil eden Tezer Taşkıran, hem sınıflarda hem de meclis sıralarında ülkenin gelişimine katkı sağlamıştır. Hayatı boyunca kalemiyle ve fikirleriyle çalışmaya devam eden Taşkıran, ardında büyük bir eğitim ve siyaset mirası bırakarak 4 Mayıs 1979'da İstanbul'da vefat etmiştir.