Türk halk müziğinin unutulmaz ses ve saz sanatçısı Sümeyra Çakır, 25 Mayıs 1946 tarihinde Edirne'de dünyaya gözlerini açtı. Yaşamını halk ezgilerini dünyaya duyurmaya adayan değerli sanatçı, 5 Şubat 1990 tarihinde Almanya'nın Frankfurt kentinde aramızdan ayrıldı. İlk ve orta öğrenimini Ankara ile İstanbul'da tamamlayan Sümeyra Çakır, ardından Beşiktaş Kız Lisesini bitirdi. Müzik yolculuğunda akademik disiplini elden bırakmayan sanatçı, İstanbul Teknik Üniversitesi Maçka Mimarlık Fakültesindeki eğitimini 1969 senesinde başarıyla bitirdi. Aynı dönemde, 1966 yılında başladığı İstanbul Belediye Konservatuvarı Klasik Batı Müziği Şan Bölümünde eğitim almayı sürdürdü. Konservatuvardaki şan eğitimini 1977 yılına kadar sürdürdü. Güçlü sesiyle Anadolu'nun kültürel mirasını harmanlayan Çakır, ülkemizin en özgün sanatçılarından biri oldu.
Ruhi Su ile Yollarının Kesişmesi
Sümeyra Çakır'ın profesyonel sanat yaşamındaki en önemli dönüm noktası usta sanatçı Ruhi Su ile tanışması oldu. İkili, 1975 senesinde bir araya gelerek Dostlar Korosu'nu hayata geçirdi. Bu birliktelik kısa sürede etkisini gösterdi. 1977 yılında dinleyicilerle buluşan El Kapıları ve Sabahın Sahibi Var albümleri dönemin unutulmaz eserleri arasına girdi. Ortaklaşa düzenlenen Köroğlu, Pir Sultan Abdal ve Türküler konserleri o dönem adeta birer toplumsal sanat olayına dönüştü. Bununla birlikte, 1979 yılında Türkiye Maden-İş korosunu yönetti. Sanatçının bu dönemdeki çalışmaları, onun toplumsal duyarlılığını ve müzikal gücünü açıkça yansıtıyordu.
Sınırları Aşan Ezgiler ve Zorunlu Ayrılık
Sanatçının özgün sesi ve tarzı, kısa sürede Türkiye sınırlarını aşarak Avrupa'da da duyulmaya başladı. Davetler üzerine 1977 yılında İngiltere, Fransa ve İsveç'e giderek konserler verdi. Ayrıca Berlin'de organize edilen Nâzım Hikmet haftası etkinliklerinde sahne alarak dinleyicileriyle buluştu. 1978 yılına gelindiğinde Havana'da düzenlenen 12. Dünya Gençlik Festivali'nde ülkesini temsil etti. Ardından Atina Akdeniz Ülkeleri Barış Festivali'ne katıldı. Müzikal üretkenliğini yurt dışında da sürdüren sanatçı, 1979 yılında Batı Berlin Türk İşçi Korosu şefi Tahsin İncirci'nin bestelediği şiirlerden oluşan şarkı ve türküleri yorumladı. Bu albüm Pläne Verlag plak şirketi tarafından basıldı. Ayrıca Sofya'daki Alen-Mak Festivali'nde sahne aldı. 1980 yılına gelindiğinde ise Doğu Berlin'de gerçekleştirilen Uluslararası Politik Şarkı Festivali'ne konuk oldu.
Berlin Senatosu'nun davetiyle Almanya'da düzenlenen Türkiye Haftası etkinliklerine katılmak üzere bu ülkeye giden Çakır'ın yaşamı, burada verdiği bir dinletide söylediği Enternasyonal Marşı sebebiyle tamamen değişti. Bu durum, o dönem Türkiye'de hakkında yasal bir soruşturma ve dava açılmasına sebep oldu. Yasal süreç nedeniyle sanatçı, 1980 yılında sonrasında hayatını ve müzik kariyerini yurt dışında sürdürmek zorunda kaldı. Bu zorunlu sürgün döneminde de müzikten kopmadı.
Sanatçının müzikal yolculuğunu sürdürdüğü ve konserler verdiği ülkeler şunlardır:
- Fransa
- İngiltere
- İsviçre
- Almanya
- Küba
- Yunanistan
- Bulgaristan
Almanya Yılları ve Dünya Sahneleri
1981 senesinde Tahsin İncirci ve Alman tiyatro sanatçısı Lutz Görner ile güçlerini birleştiren sanatçı, önemli bir turneye imza attı. Nâzım Hikmet'in şiirlerinin Almanca okunduğu Ich liebe mein Land - Memleketimi Seviyorum turnesi, sanatseverlerden yoğun ilgi gördü. Turne sonrasında bir plak ve kitap yayımlandı. Almanya'daki göçmen topluluğuyla da yakın bağlar kuran Sümeyra Çakır, Frankfurt Türk Halkevi bünyesinde aktif görev aldı. Ayrıca SPD'nin çeşitli etkinliklerinde türkülerini seslendirdi.
Müzikal çalışmalarını çeşitlendiren Çakır, 1984 yılında tiyatro sanatçısı Pegy Lukacs ile ortaklaşa Kadınlarımızın Yüzleri adlı etkinliği hayata geçirdi. Kadın temalı bu çalışmanın ardından, 1985 yılında Hollanda'nın Lahey kentinde Kırmızı Karanfil Müzik Festivali'nde sahne aldı. 1985 ile 1987 yılları arasında piyanist Vera Sebastian eşliğinde gerçekleştirdiği Brecht, Eisler ve Ruhi Su türkülerinden oluşan konser serisi, sanatçının kariyerindeki önemli müzikal adımlardan birini oluşturdu. Sanatçının zirvesine ulaştığı 1987 yılında, Avustralya'nın dünyaca ünlü Sidney Operası'nda Allı Turnam adıyla muazzam bir konser verdi. 1987-1989 yılları arasında ise tiyatro sanatçısı Erich Schaffner ile ortaklaşa Acayipleşti Havalar - Pir Sultan'dan Nazım Hikmet'e Şiirler ve Türküler konserlerini sundu. Almanya'da Tattersaal'da 6 Haziran 1987 tarihinde sahne alan sanatçının bu performansı, Wiesbaden'da yayın yapan Südwind gazetesinde yayımlanan olumlu eleştirilerle müzik dünyasına aktarıldı. Çakır'ın müzikal mirası ve anısı, vefatından sonra da kültür dünyasında yaşamaya devam etti. Yazar Hannelore Marzi, 1995 yılında yayımladığı Doğulu Kadın Masalları (Orientalische Frauenmärchen) kitabını bu özel sesin hatırasına adadı.