Sultan Bey Sultanov, 1871 yılında Zengezur kazasına bağlı Hacısamlı nahiyesinin Kasımuşağı obasında doğmuştur. Bugün bu bölge Laçın rayonunun Kürdhacı köyü sınırlarında yer alır. Yaşamını Müslüman ahalinin güvenliğine adayan şahsiyet, Azerbaycan halk kahramanı unvanına sahiptir. Kendisi bazı kaynaklarda Sultan Bey Muradov veya Sultan Bey Ali Paşa Bey oğlu Muradov olarak da geçer. Soyadı kökeni babası Paşa Bey ve ataları Hanmurad Bey'e dayanmaktadır. Bu soybağından gelen akrabaları günümüzde de Muradov soyadını taşımaktadır. Aynı zamanda ilk Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti kabinesinin Savunma Bakanı Hüsrev Bey Sultanov'un kardeşidir.
Modern Hayvancılık ve Kereste Ticareti
Sultan Bey'in yaşamının ilk yılları hayvancılık ve tarımla yoğrulmuştur. Ata mesleğine büyük önem veren genç girişimci, işini geliştirmek için yoğun çaba sarf etmiştir. Çok sayıda yerli ve yabancı cins sığırı bir araya getirerek çiftliğinde özel melezleme çalışmaları yapmıştır. Bu çalışmalar neticesinde verimli ve bölge şartlarına dayanıklı yeni bir ırk ortaya çıkarmıştır. Ortaya çıkan bu melez sığır cinsi, yerel halk tarafından "Hacısamlı" adıyla anılmaya başlanmıştır. Hayvancılıktaki gelişmelerin ardından modern bir Yağ-Peynir fabrikası kurmuştur. Bu adım bölgede sanayi ve ticaretin canlanmasında kritik bir rol oynamıştır.
Başarılı girişimcinin çalışma alanları sadece gıda ve hayvancılıkla sınırlı kalmamıştır. Hacısamlı nahiyesinde geniş ormanlık arazileri değerlendirerek kerestecilik sektörüne de adım atmıştır. Ürettiği yüksek kaliteli keresteleri doğrudan Fransa'ya ihraç ederek uluslararası alanda büyük bir ticaret ağı oluşturmuştur. Bu geniş çaplı ticari operasyonları ve bölgedeki mülklerini korumak için süvarilerden oluşan düzenli bir askeri birlik de kurmuştur. Kendi öz kaynaklarıyla oluşturduğu bu birlik, ileride yaşanacak büyük çatışmalarda milis gücünün temel çekirdeğini oluşturacaktır.
Ermeni-Müslüman Olayları ve Milli Mücadele Yılları
Bölgede baş gösteren karşıklıklar, Sultan Bey'i tüccarlıktan halk kahramanlığına taşıyan süreci başlatmıştır. 1905 yılındaki Ermeni-Müslüman olayları sırasında Müslüman milislerin bir kısmına babası Alipaşa Bey komutanlık ediyordu. Babasının en yakın yardımcısı olarak cephede görev alan Sultan Bey, askeri alandaki ilk büyük deneyimlerini burada kazanmıştır. Gösterdişi cesaret ve doğal liderlik vasıfları sayesinde yerel halkın sevgisini ve güvenini kazanmayı başarmıştır.
Sultan Bey'in efsanevi mücadelesinin en parlak dönemi ise 1918 yılındaki ikinci Ermeni-Müslüman olayları sırasında yaşanmıştır. Savunmasız Müslüman toplulukları korumak amacıyla kendi kurduğu milis kuvvetlerinin başına geçmiştir. Çetin çatışmaların yaşandığı bu zor günlerde sergiledişi taktiksel deha ve cesaret, Zengezur bölgesinin kaderini değiştirmiştir. Bu dönemde yürüttüğü başarılı operasyonlar ve kazandığı zaferler şu şekildedir:
- Bölgeyi tehdit eden yüzlerce silahlı Ermeni çetesini tamamen etkisiz hale getirmiştir.
- Çatışmalarda çok sayıda saldırganı esir alarak stratejik avantaj elde etmiştir.
- Bölgenin kilit merkezi olan Zengezur'u Ermeni milislerden temizleyerek halkın güvenliğini tesis etmiştir.
Sovyet Rejimi ve Kürdhacı Sürgün Yılları
Azerbaycan'ın 1920 yılında Sovyet hakimiyetine girmesi, tüm ülke için karanlık bir dönemin başlangıcı olmuştur. Yeni rejim altında Müslüman Azeri halkı büyük baskı, zulüm ve şiddete maruz kalmıştır. Halk kahramanları ve bağımsızlık yanlıları yeni yönetim tarafından hedef alınmış ve aramalara tabi tutulmuştur. Bu baskı ortamından Sultan Bey de payına düşeni almıştır. Kendi vatanında kaçak durumuna düşen efsanevi komutan, takip edilmemek için ıssız bölgelere sığınmıştır. Doğduğu yer olan Kürdhacı köyü yakınlarında, gözlerden uzak bir derenin kenarında gizlenerek yaşam savaşı vermiştir.
Ormanlık alandaki sığınağında gizlenirken hemşehrilerinden biriyle yolları kesişmiştir. Karşılaştıkları ilk anda hemşehrisi onu tanıyamamıştır. Ancak kısa süre sonra karşısındakinin efsanevi lider Sultan Bey olduğunu fark etmiştir. Yaşanan bu karşılaşma sırasında Sultan Bey, içinde bulunduğu dramatik vaziyeti ve vatanının durumunu özetleyen derin manalı bir beyt söylemiştir. Bu olay, onun bağımsızlık sevdalısı asil ruhunun ve yaşadığı zorluğun en net göstergesi olarak hafızalara kazınmıştır.