Türk belgesel sinemacılığının ulu çınarı ve büyük ustası olarak kabul edilen Suha Arın, 23 Ocak 1942 tarihinde Balıkesir'de dünyaya gözlerini açtı. İlk, orta ve lise eğitim dönemini başkent Ankara'da tamamlayan Arın, çocukluk yıllarından itibaren sinema ve televizyon dünyasına ilgi duyuyordu. Lise eğitimini bitirdikten sonra yükseköğrenim için Amerika Birleşik Devletleri'ne gitti. Washington'da bulunan Howard Üniversitesi'nde Sinema ve Televizyon Yapımcılığı ile Yönetmenliği alanında lisans derecesini aldı. Bu başarısının üzerine The American University'de Kitle Haberleşmesi ile Hükümet ve Kamu Enformasyonu üzerine lisansüstü eğitimini tamamlayarak yetkinliğini taçlandırdı.
Akademik donanımını artırırken, henüz 1962 yılında Milli Eğitim Bakanlığı Öğretici Filmler Merkezi bünyesinde yönetmen ve senarist olarak profesyonel kariyerine adım attı. Yurt dışındaki deneyimlerini pekiştirmek amacıyla 1966 ile 1967 yılları arasında Amerika'da Capital Film Labs bünyesinde aktif görev aldı. ABD'de bulunduğu bu verimli dönemde Amerika'nın Sesi Radyosu Washington muhabirliği görevini üstlendi. Bununla da yetinmeyerek Uluslararası Sinema TV Merkezi (USIA) ve TRT'nin Washington muhabiri olarak görev aldı. Arın, bu kurumlar çatısı altında sadece muhabirlik yapmadı, aynı zamanda başarılı bir çevirmen ve sunucu olarak da çalıştı.
Akademik Mirası ve Türk Sinemasına Kazandırdığı Değerler
Yurt dışındaki zengin tecrübelerinin ardından Türkiye'ye dönen Suha Arın, 1973 ve 1974 yılları arasında Ankara Üniversitesi Basın Yayın Yüksek Okulu'nda öğretim görevlisi olarak ders vermeye başladı. Burası, onun uzun yıllar sürecek olan akademik serüveninin ilk durağı oldu. Arın, meslek yaşamı boyunca bilgiyi paylaşmanın önemine inanarak pek çok saygın yükseköğretim kurumunda dersler verdi. Bu kurumlar arasında Mimar Sinan Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi, International American University ve Liverpool John Moores Üniversitesi Beykent Kampüsü yer alıyordu. Ayrıca Beykent Üniversitesi, Marmara Üniversitesi, Maltepe Üniversitesi ve Yeditepe Üniversitesi'nde de bilgi birikimini genç nesillere aktardı.
Ankara ve İstanbul'daki bu seçkin üniversitelerde yürüttüğü öğretim görevliliği sürecinde, adeta bir okul gibi çalıştı. Suha Arın'ın rahlesi tedrisatından geçen ve onun katkılarıyla yetişen birçok öğrenci, günümüzün en bilinen sinema yönetmenleri, başarılı gazetecileri ve saygın akademisyenleri arasında yer almaktadır. Eğitimcilik kimliğiyle sinema dünyasına kalıcı bir insan kaynağı kazandıran usta isim, hayatını sinema oyuncusu Semra Özdamar ile birleştirerek sanatla iç içe bir yaşam sürdü.
Sanatsal Duruş, Sansür ve NBC Teklifinin Reddi
Kariyeri boyunca toplumsal gerçekleri kamerasına yansıtmaktan çekinmeyen Suha Arın, bu cesur duruşu nedeniyle zaman zaman zorluklarla da karşılaştı. Yönetmenliğini üstlendiği ve toplumsal konuları ele alan önemli yapıtlarından bazıları şunlardır:
- Yörük Elif
- Likya'nın Sönmeyen Ateşi
- Fırat Göl Olurken
Bu filmlerin bir kısmı dönem dönem sansür engeline takıldı. Ancak o, sanatsal çizgisinden ve ülkesine olan bağlılığından asla ödün vermedi. Amerika'da bulunduğu yđllarda ünlü yayın kuruluşu NBC'den aldığı cazip iş teklifini geri çevirmesi, onun bu duruşunun en somut göstergelerinden biridir.
Arın, yıllık 60 bin dolar gibi dönemin çok yüksek bir maaşıyla başlayan ve Amerikan vatandaşlığı vaat eden bu teklifi neden reddettiğini kendi kelimeleriyle şöyle aktarır: "Yılda 60.000 dolar gibi bir maaşla işe başlatıp, üstelik ABD vatandaşı yapacaklardı. O toplumun bana göre olmadığına karar verdim. Materyalist bir toplumdu ve mutlu, özgür insan görememiştim." Bu sözler, onun insani değerlere ve bağımsızlığa verdiği önemin kanıtı niteliğindedir.
Sanatın ve iletişimin kurumsallaşması gerektiğine inanan Suha Arın, sivil toplum faaliyetlerinde de aktif roller üstlendi. Usta isim, şu önemli kuruluşların kurucu üyeleri arasında yer aldı:
- Basın Konseyi
- Türsak
- Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu
- İletişim Ve Sanat Araştırmaları Vakfı
- Tarih Vakfı
Bu sayede toplumsal hafızanın korunmasına katkıda bulundu. Türk belgesel sinemasının ulu çınarı, 1 Şubat 2004 tarihinde tedavi görmekte olduğu İstanbul Haseki Kardiyoloji Enstitüsü'nde hayata gözlerini yumdu. Geriye ise silinmez izler ve unutulmaz belgeseller bıraktı.