Türk edebiyatının ve televizyon dünyasının en üretken kalemlerinden biri olan Sulhi Dölek, 20 Eylül 1948 tarihinde İstanbul'un tarihi semti Fatih'in Çarşamba mahallesinde dünyaya geldi. Hem deniz subayı hem de ödüllü bir yazar olarak sürdürdüğü çift yönlü yaşamında, toplumsal değişimleri ironik ve mizahi bir dille eserlerine yansıttı. Kaleme aldığı "Süper Baba" ve "İkinci Bahar" gibi unutulmaz dizilerle geniş kitlelerin gönlünde taht kuran usta sanatçı, 7 Kasım 2005'te 57 yaşında aramızdan ayrıldı. Yazarlık serüveninde kara mizahın en nitelikli örneklerini veren Dölek, arkasında çok sayıda roman, öykü, tiyatro oyunu ve senaryo bıraktı.
Askeri Geçmişten Gemi Mühendisliğine Uzanan Yıllar
Sulhi Dölek'in eğitim hayatı İstanbul Rami'de başladı. İlk ve ortaöğrenimini burada tamamladıktan sonra denizciliğe adım attı. Heybeliada Deniz Lisesi'nden mezun olan genç bahriyeli, yükseköğrenimini ise 1979 senesinde Deniz Harp Okulu'nda tamamladı. Bu süreçte askeriye adına Amerika Birleşik Devletleri'ne gönderildi. 1971 ile 1975 yılları arasında Michigan Üniversitesi'nde eğitim gördü. Michigan'daki eğitimini başarıyla tamamlayan genç mühendis, gemi yapımı ve makine mühendisliği gibi iki farklı uzmanlık dalında birden yüksek lisans diploması almaya hak kazandı.
Türkiye'ye döndükten sonra askeri tersanelerde ve eğitim kurumlarında önemli görevler üstlendi. 1982 yılına kadar İstanbul Taşkızak Tersanesi bünyesinde mühendislik yaptı. Ardından üç yıl boyunca mezun olduğu Deniz Harp Okulu'nda öğretim görevlisi olarak dersler verdi. Bu akademik deneyimin akabinde yeniden Taşkızak Tersanesi'ndeki aktif görevine dönüş yaptı. Deniz Kuvvetleri bünyesindeki aktif askeri görevlerine ara vermeden devam eden Dölek, 1989 yılına kadar gemi inşa yüksek mühendisi sıfatıyla çok sayıda teknik projede sorumluluk üstlendi. Aynı yıl yarbay rütbesindeyken kendi isteğiyle ordudan emekliye ayrıldı. Askeri kimliğini geride bırakan Dölek, bundan sonraki ömrünü tamamen edebiyata ve senaristliğe adadı.
Edebi Serüven ve İronik Anlatı Dünyası
Yazın dünyasına oldukça erken yaşlarda adım atan Sulhi Dölek'in ilk öyküsü, 1969 yılında Varlık Yıllığı bünyesinde "Unutulan" başlığıyla yayımlandı. Bu ilk adımın ardından özellikle 1969-1979 döneminde, dönemin popüler mizah yayını Akbaba dergisinde kendine yer buldu. Bu mecrada yayımlanan mizahi hikayeleri ve makaleleriyle kısa sürede adını duyurmayı başarıdı. Yazınsal üretkenliğini sadece dergilerle sınırlı tutmadı. Kalemini farklı mecralarla buluşturmak isteyen yazar, döneminin etkili yayın organlarından olan Milliyet ve Cumhuriyet gazeteleri ile Çivi, Tempo ve Nokta dergilerinde de ses getiren yazılar yayımladı. Edebi üretimini ilerleyen dönemlerde yine köklü Varlık dergisinde devam ettirdi.
Dölek'in öykü dünyasının merkezinde, insan ile toplumsal yapının çatışmasından doğan karmaşık durumlar yer almaktadır. Toplumda yaşanan yapısal değişimlerin bireylerin iç dünyasında yarattığı sarsıntıları ve çelişkileri son derece ironik bir üslupla aktardı. Eserlerinde gerçeşi tüm çıplaklığıyla gözler önüne sererken, arka planda her zaman güçlü bir kara mizah unsuru barındırdı. Yazdığı "Kiracı" adlı romanı, toplumsal gerçekçi ve mizahi yönüyle büyük beğeni topladı. Bu başarılı eser, 1987 yılında beyaz perdeye de uyarlanarak sinemaseverlerle buluştu. Yazar, edebiyat dünyasındaki saygın yerini pekiştirerek Türkiye Yazarlar Sendikası (TYS) ve PEN Yazarlar Derneği üyesi oldu.
Televizyon Tarihine Yön Veren Senaryolar ve Unutulmaz Klasikler
Ordudan ayrıldıktan sonra televizyon dünyasına adım atan Sulhi Dölek, Türk televizyon tarihinin en prestijli yapımlarına imzasını attı. Geniş kitlelerin hafızasında derin izler bırakan Süper Baba (1993-1997) dizisinin senaryosunu kaleme alarak büyük bir başarı yakaladı. Hemen ardından TRT ekranlarında yayınlanan Külyutmaz (1994-1996) programının yazarlığını üstlendi. Samimi ve sıcak mahalle kültürünü ekranlara taşıyan İkinci Bahar (1998-2000) dizisiyle ise adını altın harflerle televizyon tarihine yazdırdı. Kendi kaleme aldığı "Truva Katırı" isimli popüler romanından uyarladığı Koltuk Sevdası (2000-2001) projesi de televizyon izleyicisiyle buluştu. Son dönem ekran başarılarından biri olan ve kültürlerarası komediyi yansıtan Yabancı Damat (2004-2005) dizisinin senaryo ekibinde yer alarak başarısını sürdürdü.
Televizyon projelerinin yanı sıra tiyatro sahnesi için de üretim yapmayı sürdürdü. Yazarın kaleme aldığı Kuşkucu adlı tiyatro oyunu, 1999 yılında Devlet Tiyatroları repertuarına kabul edildi. Ayrıca çok sayıda radyo oyunu yazarak radyo tiyatrosuna da kıymetli katkılar sağladı. Dölek, eserlerinde toplumun her kesiminden insanı kucaklayan sıcak ve samimi karakterler yaratmaktaki ustalığıyla tanındı.
Özel Hayatı, Ödülleri ve Edebi Mirası
Sulhi Dölek, 7 Temmuz 1977 tarihinde Nevin hanım ile hayatını birleştirdi. Mutlu evliliklerinden Suna ve Duygu ismini verdikleri iki kız evlat sahibi oldu. Yaşamının son döneminde sağlık sorunları yaşayan yazar, beyin kanaması geçirdi. Tedavi altına alındığı GATA Haydarpaşa Hastanesi'nde tüm müdahalelere rağmen kurtarılamayarak 7 Kasım 2005 tarihinde 57 yaşında vefat etti. Dölek'in vefatı, Türk edebiyat ve sanat camiasında derin bir üzüntüyle karşılandı.
Usta kalemin edebiyat alanındaki üstün başarısı, kariyeri boyunca layık görüldüğü prestijli ödüllerle de tescillenmiştir. Kazandığı bu önemli ödüller şu şekildedir:
- 1969: Yusuf Ziya Ortaç Armağanı ("Dünya Dönmüyor Artık" eseriyle)
- 1974: Milliyet Yayınları Roman Ödülü üçüncülüğü ("Korugan" romanıyla)
- 1979: Kültür Bakanlığı Dünya Çocuk Yılı Yarışması Roman Birinciliği ("Yeşil Bayır" adlı çocuk romanıyla)
- 1983: Sabahattin Ali Öykü Ödülü ("Vidalar" hikaye kitabıyla)
- 1983: Madaralı Roman Ödülü ("Kiracı" isimli romanıyla)
- 1994: Nadir Nadi Abalıoğlu Öykü Ödülü ("Aynalar" eseriyle)
- 1996: İş Bankası Edebiyat Büyük Ödülü ("Kirpi" romanıyla)
- 1999: Devlet Tiyatroları I. Oyun Yazma Yarışması'nda mansiyon derecesi ("Kuşkucu" oyunuyla)
Dölek, geride romanlardan çocuk kitaplarına, tiyatro oyunlarından çevirilere kadar çok geniş bir yelpazede kıymetli eserler bırakmıştır:
Roman ve Öyküleri
- Korugan (1975)
- Geç Başlayan Yargılama (1980)
- Kiracı (1982)
- Teslim Ol Küçük (1988)
- Truva Katırı (1991)
- Kirpi (1997)
- Vidalar (1983 - Öykü)
- Balığın Şarkısı (1990 - Öykü)
- Aynalar (1994 - Öykü)
- Habis'in Serüvenleri (1997 - Öykü)
Çocuk Kitapları
- Yeşil Bayır (1979)
- Kahkaha Tarlası (1979)
- Arkadaşım Dede (1981)
- Üçüncü Kattaki At (1983)
- Kestane Şekeri (1992)
- Hayvanlar Alfabesi (1995)
- Her Şeyi Bilen Çocuk (2002)
- Küçük Çalgıcılar (2002)
Tiyatro, İnceleme ve Çevirileri
- Kuşkucu (Tiyatro Oyunu)
- İçimizdeki Yasakçı (1990 - İnceleme)
- Bitkilerin Gizli Yaşamı (1983 - P. Tompkins ve C. Bird'den Çeviri)
- Karanlığın Kahkahası (1992 - A. Bierce'den Çeviri)