Prof. Dr. Şükrü Halûk Akalın, dilimizin gelişimi ve korunmasında öncü roller üstlenmiş, Türk Dil Kurumu başkanlığı döneminde ve sonrasında yaptığı akademik çalışmalarla adını altın harflerle yazdırmış çok değerli bir bilim insanıdır. Kendisi, 1956 yılında Adana'da dünyaya gözlerini açmıştır. Akademisyen, uzun yıllar boyunca yürüttüğü Türk Dil Kurumu (TDK) Başkanlığı ile dil dünyasının en bilinen simalarından biri haline gelmiştir. Genç yaşlardan itibaren sözcüklerin zengin dünyasına ilgi duyan Akalın, Türkçenin gelişimi için hayatı boyunca önemli çalışmalara imza atmıştır. Bu büyük çaba, onu Türkiye'nin saygın dil bilimcilerinden biri yapmıştır.
Gençlik Yılları ve Eğitim Hayatı
İlk ve ortaokul öğrenimini doğduğu şehir olan Adana'da başarıyla tamamlamıştır. Lise eğitimi için İstanbul'a giden genç Akalın, bu yıllarda basın dünyasıyla da tanışmıştır. Eğitimine devam ederken Son Havadis ve Yeni İstanbul gibi dönemin önemli gazetelerinde muhabirlik yaparak tecrübe edinmiştir. Gazetecilik yılları, onun dile ve yazılı kültüre olan bağını daha da kuvvetlendirmiştir. Üniversite eğitimi için İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nü tercih etmiştir. Bu nitelikli bölümden 1979 yılında mezun olan Akalın, akademik kariyerine ilk adımını atmıştır. Aynı çatı altında sürdürdüğü doktora çalışmalarını ise 1987 yılında tamamlayarak doktor unvanını almaya hak kazanmıştır. Doktora derecesini, Türk halk edebiyatı ve kültürünün en önemli yapı taşlarından biri sayılan Saltuk-name üzerinde gerçekleştirdiği kapsamlı incelemeler ve hazırladığı metin çalışmaları sayesinde 1987 senesinde almaya hak kazanmıştır.
Akademide Yükseliş ve Çukurova Dönemi
Doktora sonrasında yurdun farklı bölgelerinde akademik hizmetlerini sürdürmeye odaklanmıştır. Bu amaçla 1989 yılında Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi bünyesinde yardımcı doçent olarak göreve başlamıştır. Başarılı çalışmaları sayesinde 1990 yılında doçentlik unvanını, 1996 yılında ise profesörlük unvanını almıştır. Çukurova Üniversitesi'nde görev yaptığı çeyrek asırlık süreçte sadece ders vermekle kalmamış, idari sorumluluklar da üstlenmiştir. Türk Dili Bölüm Başkanlığı görevini yürüten Akalın, aynı zamanda Türkoloji Araştırmaları Merkezi'nin kurucu müdürlüğünü de üstlenmiştir. Bu merkez vasıtasıyla bölgesel ve ulusal düzeyde pek çok bilimsel etkinliğe liderlik etmiştir. Ayrıca Akalın'ın enerjisi ve çalışkanlığı, onu kısa sürede uluslararası Türkoloji çevrelerinde de saygın bir konuma taşımıştır. Bu doğrultuda 2003 yılında, merkezi Amerika Birleşik Devletleri'nde bulunan Uluslararası Sürekli Altayistik Konferansı'nın (PIAC) dönem başkanlığını yürütmüştür.
Türk Dil Kurumu Başkanlığı ve Sonrası
Akalın için dönüm noktası, 1995 yılında Türk Dil Kurumu Bilim Kurulu Aslî Üyeliği'ne seçilmesiyle başlamıştır. Bu saygın görevin ardından, 15 Nisan 2001 tarihinde yayımlanan kararname ile TDK Başkanlığı makamına atanmıştır. Başkanlığı süresince Türkçe sözlüklerin güncellenmesi ve imla kılavuzlarının modern standartlara kavuşturulması için yoğun bir mesai harcamıştır. TDK'daki bu yoğun çalışmalar devam ederken, 2006 yılında Hacettepe Üniversitesi'ne geçiş yapmıştır. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü kadrosuna dahil olarak profesörlük unvanıyla dersler veren Akalın, hem akademik araştırmalarına hız kesmeden devam etmiş hem de yeni nesil Türkoloji uzmanlarının yetişmesine katkıda bulunmuştur. Tam 11 yıl boyunca büyük bir özveriyle sürdürdüğü Türk Dil Kurumu Başkanlığı görevinden, 12 Ocak 2012 tarihinde kendi isteğiyle ayrılmıştır. Kurumda düzenlediği bir basın toplantısıyla istifasını açıklayan ünlü dil bilimci, Hacettepe Üniversitesi'ndeki asli görevine geri dönmüştür. Burada sayısız gencin akademik yolculuğuna rehberlik eden ve Türk dilinin derinliklerini inceleyen çalışmalara imza atan profesör, 22 Şubat 2022 tarihinde yaş haddinden dolayı resmi olarak emekliye ayrılmıştır.
Kültür Hazinesine Kazandırılan Eserler
Şükrü Halûk Akalın, akademik hayatı boyunca Türk dilinin söz varlığını ve tarihi metinlerini aydınlatan çok sayıda önemli kitap kaleme almıştır. Yürüttüğü titiz çalışmalar, dil araştırmacıları için vazgeçilmez birer kaynaktır. Yayımladığı kıymetli eserlerden bazıları şunlardır:
- Ebü'l-Hayr-ı Rumi tarafından kaleme alınan Saltukname (I, II ve III. Ciltler)
- Kâşgarlı Mahmud'un ünlü eserini inceleyen Binyıl Önce Binyıl Sonra Kâşgarlı Mahmud ve Divanü Lugati't-Türk
- Türk Dil Kurumu çatısı altında çalışma grubu başkanlığını üstlendiği Türkçe Sözlük ve Yazım Kılavuzu baskıları
- Sibirya sahası dil çalışmalarına katkı sunan Şor Sözlüğü ve Teleüt Ağzı Sözlüğü çevirisi
- Kendi seyahat gözlemlerini aktardığı Anayurttan Atayurda Gezi Notları
Ömrünü Türkçenin araştırılmasına ve doğru kullanılmasına adayan Prof. Dr. Şükrü Halûk Akalın, dilimizin zenginleşmesinde silinmez izler bırakmıştır. Onun çalışmaları Türk kültürüne ışık tutmaktadır.