Türkiye'de feminist iktisat teorisinin gelişmesinde en önemli katkılardan birini sunan akademisyen Prof. Dr. Şemsa Özar, 15 Mart 1954 tarihinde İzmir'de dünyaya gözlerini açtı. Lisans eğitimini tamamladığı Boğaziçi Üniversitesi'nde uzun yıllar dersler veren Özar, toplumsal cinsiyet eşitliği, kadın istihdamı ve enformel emek konularındaki bilimsel araştırmalarıyla uluslararası düzeyde tanınan saygın bir iktisatçı oldu. Kariyeri boyunca akademiyi toplumsal fayda ile birleştirmeyi ilke edinen değerli bilim insanı, yakalandığı amansız hastalığın ardından 3 Şubat 2026 tarihinde aramızdan ayrıldı.
Akademik Yolculuk ve İlk Yıllar
İzmir'de başlayan çocukluk ve ilk gençlik yılları Ankara'da devam eden Şemsa Özar, yükseköğrenimini Boğaziçi Üniversitesi Ekonomi Bölümü çatısı altında sürdürdü. Buradan lisans ve yüksek lisans diplomalarını aldı. Mezuniyet sonrasında, 1978 ile 1980 yılları arasında Devlet İstatistik Enstitüsü bünyesinde profesyonel hayata ilk adımını attı. Ardından 1980-1983 döneminde Türkiye Sınai Kalkınma Bankası'nda uzman olarak görev alarak iktisat alanındaki pratik deneyimlerini pekiştirdi. Ülkenin içinden geçtiği 12 Eylül dönemi sonrasında akademik ideallerini gerçekleştirmek üzere rotasını Avusturya'ya çevirdi.
Viyana, onun düşünsel dünyasında büyük bir dönüşümün kapılarını araladı. Viyana Ekonomi Üniversitesi'nde gelir dağılımı üzerine hazırladığı teziyle 1990 yılında doktora derecesine hak kazanan Özar, bu şehirde feminist iktisat kuramlarıyla tanıştı. Eş zamanlı olarak Türkiye'de yükselişe geçen kadın hareketlerini de yakından izleyerek bu toplumsal uyanıştan derinden etkilendi. Doktora diplomasını aldıktan sonra Türkiye'ye geri dönen araştırmacı, 2018 yılındaki emekliliğine kadar sürecek olan Boğaziçi Üniversitesi Ekonomi Bölümü'ndeki uzun öğretim üyeliği serüvenine başladı. Buradaki görevi süresince iktisat kuramı, ekonomik kalkınma ve toplumsal cinsiyet temalı dersler verdi. Böylece binlerce öğrencinin gelişimine dokundu.
Feminist İktisat ve Sivil Toplum Mücadelesi
Özar'ın araştırma gündemi, klasik ekonomi modellerinin dışına çıkarak toplumsal eşitsizlikleri görünür kılmayı hedefliyordu. Bilimsel çalışmalarında kadın emeği, paramiliter yapılar, sosyal güvenlik politikaları, kadına yönelik şiddetin ekonomik boyutu ve zorunlu göç gibi kritik meselelere odaklandı. Bu doğrultuda çok yönlü bir literatür üreten araştırmacının ilgilendiği başlıca temalar şunlardır:
- Kadın emeği, istihdamı ve enformel sektörün dinamikleri
- Mikro ve küçük ölçekli işletmeler ile ekonomik kalkınma modelleri
- Sosyal politika tasarımları, zorunlu göç dalgaları ve paramiliter yapıların etkileri
Akademik üretimini toplumsal mücadeleyle bütünleştiren Şemsa Özar, sivil alanda da öncü roller üstlendi. 2007 senesinde feminist akademisyenlerce kurulan Kadın Emeği Çalışan Feminist Araştırmacılar Topluluğu (KEFA) ile kadın derneklerini birleştiren Kadın Emeği ve İstihdam Girişimi (KEİG) platformunun kurucu ortaklarındandır. Bu sayede kolektif üretimin önünü açtı. Uluslararası alanda da adından söz ettiren Özar, Uluslararası Feminist İktisat Birliği'nde (IAFFE) yönetim kuruluna seçildi. Buradaki başarılı çalışmalarının ardından 2015-2016 yıllarında birliğin başkanlığını yürüttü.
Uluslararası Danışmanlıklar ve Son Yılları
Kariyerini kürsüyle sınırlamayan deneyimli akademisyen, 2010-2012 döneminde EGGE (İstihdam ve Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Konularında Avrupa Uzman Ağı) bünyesinde Türkiye uzmanı sıfatıyla görev aldı. Üniversiteden emekliye ayrıldığı 2018 yılı sonrasında da çalışmalarını hız kesmeden sürdürdü. 2019'da kendi kurduğu araştırma ve danışmanlık firması aracılığıyla bilgi birikimini küresel platformlara aktarmaya devam etti. Bu süreçte Avrupa Komisyonu, Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ve Sosyal Bilimler Araştırma Konseyi gibi saygın kuruluşlara stratejik danışmanlık hizmeti sağladı.
Yaşamının son döneminde uzun süren bir hastalıkla mücadele eden Özar, 3 Şubat 2026 günü hayata gözlerini yumdu. Geride bıraktığı zengin akademik miras ve yetiştirdiği sayısız öğrenciyle Türkiye'de kadın hakları ve ekonomi mücadelesinin en değerli figürlerinden biri olan Şemsa Özar'ın naaşı, doğduğu şehir olan İzmir'deki Yeni Bornova Mezarlığı'nda ebedi istirahatgahına tevdi edildi.