Selma Rıza, 5 Şubat 1872 tarihinde İstanbul'da dünyaya gelerek Osmanlı döneminin son yıllarında kadın hakları, eğitim ve basın alanlarında öncü roller üstlenmiş ilk Türk kadın gazetecidir. Genç yaşta eğitim görmek amacıyla Paris'e giden ve Sorbonne Üniversitesi'nde okuyan aydın kadın, İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin tek kadın üyesi unvanıyla tarihe geçmiştir. Yaşamı boyunca kadınların toplumsal hayattaki yerini güçlendirmeyi amaçlayan Rıza, yazılarıyla ve kuruculuğuna katkı sağladığı eğitim kurumlarıyla bu hedefine ulaşmak için çalışmıştır. Ağabeyi Ahmed Rıza Bey'in desteği ve kendi kararlılığıyla şekillendirdiği kariyerinde, hem kalemiyle hem de sivil toplumdaki çalışmalarıyla silinmez izler bırakmıştır.
Selma Rıza'nın Osmanlı toplumsal yapısı ve aydınlanma sürecinde üstlendiği bazı önemli roller şunlardır:
- İlk Türk kadın gazeteci sıfatıyla Paris'teki Türkçe ve Fransızca gazetelerde kalem oynatması
- İttihat ve Terakki Cemiyeti bünyesine katılan tek kadın üye olarak siyasi tarihe geçmesi
- Yeniden yapılandırılan Hilal-i Ahmer Cemiyeti genel sekreterliği görevini beş yıl boyunca üstlenmesi
İstanbul'dan Paris'e Uzanan Eğitim ve Mücadele Yılları
Devlet yöneticilerinden Ali Rıza Bey ile İslamiyet'i seçen Avusturyalı Macar asıllı Naile Hanım'ın yedinci ve en küçük çocuğu olan Selma Rıza, İstanbul'da seçkin bir aile ortamında büyüdü. Evinde özel hocalardan dersler alarak Fransızca dilini ileri seviyede öğrendi. Eğitim hayatında, Jön Türk hareketinin Fransa'daki öncülerinden olan ağabeyi Ahmed Rıza Bey'in yönlendirmeleri belirleyici olmuştur. Ağabeyinin 1889 yılında Fransa'ya gidip oradaki siyasi harekete katılması, genç kızın da vizyonunu şekillendirdi. Genç kadın, ailesinin haberi olmadan İstanbul'dan ayrılarak Paris'teki ağabeyinin yanına sığındı. Fransa'da Sorbonne Üniversitesi çatısı altında yüksek öğrenimini sürdürme imkanı buldu. Paris'te geçirdiği on yıllık süreçte, İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin Fransa şubesine kaydolarak bu siyasi oluşumun tek kadın üyesi oldu.
Basın Dünyasında İlk Kadın Gazeteci ve Edebi Üretimler
Fransa'daki yılları boyunca ağabeyinin çıkardığı Fransızca Meşveret Gazetesi ile Türkçe yayımlanan Şuray-ı Ümmet Gazetesi kadrolarında görev üstlendi. Bu mecralardaki aktif çalışmalarıyla ülkemizin ilk kadın gazetecisi unvanını resmen elde etti. Yazın dünyasında da adından söz ettiren yazar, kadın hakları konusuna derinlemesine yer veren öncü nitelikteki Uhuvvet (Kardeşlik) adlı ilk romanını 1897 yılında kaleme almasına rağmen basımını gerçekleştirmemiştir. Ancak bu eserini o dönemde yayımlamamayı tercih etti. 1899 senesinden itibaren kadınların toplumsal hayattaki konumu üzerine yoğunlaşarak bu alanda saygın bir uzman haline geldi. Daha sonraki yıllarda iki roman daha yazmasına karşın bunları da basıma göndermedi.
Yurda Dönüş ve Sosyal Alandaki Öncü Çalışmalar
Selma Rıza, 1908 yılında İkinci Meşrutiyet'in ilan edilmesiyle beraber İstanbul'a geri dönme kararı aldı. Osmanlı başkentine ulaştıktan sonra doğrudan bir gazetecilik faaliyeti yürütmedi. Fakat sosyal ve toplumsal alanlardaki mücadelesine hız kesmeden devam etti. Yeniden yapılandırılan Hilal-i Ahmer Cemiyeti (Kızılay) bünyesinde aktif görev aldı ve beş sene boyunca genel sekreterlik vazifesini üstlendi. Kurum yönetimiyle yaşadığı fikir ayrılıkları nedeniyle bu görevinden ayrılmak durumunda kaldı. Yazarlık kariyerine ise Hanımlara Mahsus Gazete ile Kadınlar Dünyası gibi dönemin kadın odaklı mecralarında yazılar yayımlayarak devam etti. En büyük mücadelelerinden birini Müslüman Osmanlı kadınlarının eğitime erişimi ve okullaşması yolunda verdi. Meclis-i Mebusan başkanı olan ağabeyi Ahmed Rıza Bey'in desteği sayesinde Kandilli semtinde yer alan Adile Sultan Sarayı binasının, Türkiye'nin ilk yatılı kız lisesi olarak hizmete açılmasına öncülük etti. Hayatını ülkesinin aydınlanmasına ve kadınların gelişimine adayan öncü isim, 5 Ekim 1931'de hayata gözlerini yumdu.