Şamil Salmanoviç Basayev (kod adı Emir Abdullah Şamil Ebu-İdris), 14 Ocak 1965'te Çeçenistan'ın Vedeno köyünde doğan, 10 Temmuz 2006'da İnguşetya'da ölen Çeçen komutandır. Çeçen İçkerya Cumhuriyeti silahlı kuvvetlerinin komutanı olarak görev yaptı. Rus güvenlik güçlerine karşı savaştı; Rusya'da sivil ve idari hedeflere yönelik saldırılar düzenlemekle suçlandı ve Rus sivillerin de meşru hedef olduğunu açıkladığı belirtilir.
İlk yılları
Adını 1800'lerde Rusya'ya karşı mücadele eden Kafkas lideri Şeyh Şamil'den aldı. Ailesi II. Dünya Savaşı sonrasında Kazakistan'a sürüldü, 1957'de Kruşçev'in yasağı kaldırmasıyla Çeçenistan'a döndü. Basayev iyi bir futbolcuydu, 1982'de okulundan mezun oldu. 17 yaşında orduya katıldı ve iki yıl itfaiye bölümünde görev yaptı; ardından dört yıl Volgograd'da bir devlet çiftliğinde çalıştı. Hukuk okuluna giremedi, 1987'de Moskova'da mühendislik bölümüne kaydoldu, ancak kötü notları yüzünden 1988'de atıldı. Moskova'da Çeçen iş insanı Supyan Taramov'un yanında bilgisayar satıcılığı yaptı. 1989-1991 arasında İstanbul'da eğitim gördü. Ağustos 1991'deki Moskova darbe girişiminde Boris Yeltsin taraftarları arasında yer aldı.
Adını 9 Kasım 1991'de Mineralnıye Vodı'dan kalkan bir Aeroflot uçağını kaçırıp Ankara'ya indirerek duyurdu; Rusya'da olağanüstü hâl kaldırılmazsa uçağı patlatmakla tehdit etti. Kriz barışçıl yollarla çözüldü, yolcular evlerine döndü ve Çeçen grup üyelerinin Çeçenistan'a güvenli dönmesine izin verildi.
Savaşlar ve komutanlık
1992'de Cahar Dudayev'in emriyle Abhazya'ya gönderilen Çeçen birliklerin komutanı oldu ve sonra Kafkas Halkları Konfederasyonu birliklerinin komutanlığına getirildi. Ardından Dağlık Karabağ'a geçerek Azeri gönüllülerle Ermenistan'a karşı savaştığı belirtilir. 11 Aralık 1994'te Rus birliklerinin Çeçenistan'a girmesiyle önemli Çeçen komutanlardan biri oldu. 1995'in başında Rus uçaklarının Vedeno'daki evini bombalaması sonucu ailesinden 11 kişi öldü. Haziran 1995'te 150 savaşçının Budyonnovsk'a düzenlediği eylemi yönetti. Abhaz tugayına komuta etti; Aralık 1994-Şubat 1995 arasında Grozni savunuldu ve Basayev şehri son terk edenler arasındaydı. Nisan 1996'da Çeçen Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetleri Komutanlığı'na getirildi ve Rus güçlerini Çeçenistan'dan çekilmeye zorlayan Grozni operasyonunu yönetti. 1998'de Çeçen-Dağıstan Halkları Kongresi başkanı seçildi; 1 Ağustos 1999'da kurulan İslam Şûrası'nın başkanlığına getirildi.
Ağustos 1999'da Kattab ile 1.400 savaşçıyla Dağıstan'a geçerek Çeçen-Dağıstan İslami Cumhuriyeti'ni kurmaya çalıştı; Rus birlikleri taarruzu püskürttü. İkinci Çeçenistan Savaşı'nda Grozni'yi savundu ve şehirden çekilirken yaralandı, bacağının bir kısmını kaybetti.
Suçlamalar ve ölümü
Ruslar tarafından sivillere yönelik bazı eylemlerden sorumlu tutuldu; Beslan ve Nord-Ost rehine krizi en bilinenleridir. ABC News onu "dünyanın en çok aranan teröristlerinden biri" olarak tanımladı. Eylül 2004'te çoğu çocuk 350'den fazla kişinin öldüğü Beslan saldırısının sorumluluğunu üstlendi; Çeçenlerin bu saldırıdaki rolü tartışmalıdır. 10 Temmuz 2006'da İnguşetya'nın Ekazevo köyünde, bulunduğu askerî konvoydaki bombanın patlaması sonucu öldü. Ölümüne ilişkin iddialar aydınlatılamamıştır; Rus tarafı onu kendilerinin öldürdüğünü öne sürmüş, bazı uzmanlar ise patlayıcıların dikkatsizlik sonucu infilak etmiş olabileceğini belirtmiştir.
Benzer kişiler
- Timur (Asker)
- Halil Kut (Asker)
- Selahattin Demircioğlu (Asker)
- Habil Küçük (Asker)
- Bahtiyar Ersay (Asker)
- Aydın İlter (Asker)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Şamil Basayev maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.