Kırım Tatar kültürünün ve dilinin korunmasında hayati bir rol üstlenen dil bilimci ve yazar Saim Osman Karahan, Dobruca'dan İstanbul'a uzanan fırtınalı ömrünü dil mirasını yaşatmaya adamış müstesna bir şahsiyettir. 1939 yılında Romanya'nın Köstence kentinde dünyaya gelen araştırmacı, İkinci Dünya Savaşı'nın getirdiği yoksulluk ve maruz kaldığı toplumsal dışlanma nedeniyle anavatanı olarak gördüğü Türkiye'ye göç ederek burada akademik ve kültür çalışmalarına yön vermiştir. Kendi köklerinden beslenen yazar, hayatının altmış yılını harcayarak oluşturduğu görkemli sözlük çalışmasıyla adını Türk dünyası kültür tarihine altın harflerle yazdırmıştır.
Savaşın Gölgesinde Başlayan Hayat ve Zorlu Göç Yolculuğu
Saim Osman Karahan'ın kökleri, Kırım Savaşı sonrasında 1860'lı yıllarda yaşanan büyük göç dalgasıyla Dobruca bölgesine yerleşen Kırım Tatarlarına dayanmaktadır. Tanınmış bir öğretmen ve din görevlisi olan Sait Osman'ın oğlu olarak 5 Şubat 1939'da Köstence'nin Koşu mahallesinde doğan yazarın çocukluk yılları, İkinci Dünya Savaşı'nın zorlu işgal dönemlerine rastlar. Bu fakir mahallede büyüyen Karahan, eğitim hayatına b¼yük bir azimle sarılarak 1956 yılında Bükreş Üniversitesi Matematik-Fizik Bölümü'nü kazanmayı başarmıştır. Ancak üniversite üçüncü sınıfta hastalanınca buradan ayrılmak zorunda kaldı. Romanya'da eğitimini yarıda bıraktıktan sonra karşı karşıya kaldığı sosyal ayrımcılık, onu radikal bir karar almaya zorlamıştır. Karahan, özgürce çalışabileceği ve kimliğini yaşatabileceği Türkiye'ye gitmeye karar vermiştir. Nihayet takvimler 2 Nisan 1964 tarihini gösterdiğinde, genç araştırmacı bir gemi yolculuğuyla Türkiye'ye doğru hareket etmiştir.
Türkiye'de Yeni Bir Başlangıç ve Akademik Mücadele
İstanbul'a ulaştığında Saim Osman Karahan için yepyeni bir yaşam mücadelesi başlamıştır. Burada İstanbul Teknik Üniversitesi'ni kazanan Karahan, ne yazık ki maddi imkansızlıklar nedeniyle bir yıl sonra eğitimini bırakmak zorunda kalmıştır. Bu büyük engelden yılmayan azimli genç, hem çalışıp hem okuyabileceği Ankara'ya taşınmıştır. Ankara'da verdiği kararlı mücadele meyvesini vermiş ve 1966 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Fransız Dili ve Edebiyatı Bölümü'ne kaydolmuştur. Bu zorlu süreci 1971 yılında mezuniyetle taçlandırdı. 1974 yılında evlenerek İstanbul'a yerleşti. İstanbul'da iki çocuk babası olan yazar, 1990 yılına kadar bir fabrikada muhasebeci ve üretim planlama şefi olarak çalışarak ailesinin geçimini sağlamıştır. Karahan, günlük iş hayatının yoğun temposuna rağmen Kırım Tatar diline olan sevdasını asla kaybetmemiştir.
Altmış Yıllık Emeğin Taçlandığı Ödüller ve Kültür Mirası
Saim Osman Karahan'ın en büyük eseri ve yaşamının en kıymetli meyvesi, henüz Romanya'daki gençlik yıllarında hazırlığına başladığı Dobruca Kırım Tatar Ağzı Sözlüğü'dür. Tam altmış yıllık hummalı ve sabırlı bir çalışmanın sonucunda şekillenen bu devasa yapıt, üç cilt halinde ancak 2012 yılında okurla buluşabilmiştir. Sözlük çalışması, sadece kelimelerin derlenmesi değil, Kırım Tatar dilinin zengin folklorunun ve filolojisinin de kayıt altına alınması anlamına gelmektedir. Yazar, bu anıtsal çalışmasının yanı sıra Dobruca ve Kırım sahasındaki Tatar edebiyatının öncü isimleri hakkında araştırmalar yapmış ve derleme kitaplar neşretmiştir.
Bu büyük çabalar, uluslararası alanda hak ettiği takdiri gecikmeden almıştır. Karahan, hazırladığı görkemli sözlük vesilesiyle 2013 yılında Kırım'ın en saygın kültür-sanat ödüllerinden biri sayılan Bekir Sıtkı Çobanzade Ödülü'ne layık görülmüştür. Yazar bu ödülü, Kırım Tatar filolojisi ve folkloru alanında en iyi bilimsel ve bilimsel-metodik çalışma dalında elde etmiştir. Aynı yıl, Romanya'daki Kırım Tatar kültürüne, sanatına ve edebi gelişimine sağladığı büyük katkılardan dolayı kendisine prestijli Mehmet Niyazi Ödülü de sunulmuştur. Karahan, bu kıymetli ödülü Kırım Tatar edebiyatının efsanevi ismi Mehmet Niyazi'nin aziz ruhuna ithaf etmiştir.
Değerli dil bilimci, ömrünü vakfettiği bu anlamlı çalışmaları geride bırakarak 23 Nisan 2015 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yummuştur.
Saim Osman Karahan'ın Hayatındaki Kilometre Taşları
- 1956: Bükreş Üniversitesi Matematik-Fizik Bölümü'ne giriş.
- 1964: Romanya'dan Türkiye'ye göç ve İstanbul Teknik Üniversitesi'ne kayıt.
- 1966-1971: Ankara Üniversitesi Fransız Dili ve Edebiyatı Bölümü'nde yükseköğrenim.
- 2012: Altmış yıllık emeğin ürünü olan üç ciltlik Dobruca Kırım Tatar Ağzı Sözlüğü'nün basımı.
- 2013: Kırım Tatar filolojisi alanındaki katkılarından ötürü Bekir Sıtkı Çobanzade ve Mehmet Niyazi Ödülleri'nin kazanılması.