Cumhuriyet dönemi iktisat ve eğitim dünyasının en önemli şahsiyetlerinden biri olan akademisyen Prof. Dr. Sabahattin Zaim, 1926 yılında İştip kasabasında doğmuştur. Ailesiyle birlikte 1934 senesinde göç ettikleri İstanbul'da temel ve orta öğrenimini tamamlayan Zaim, hayatını nitelikli nesiller yetiştirmeye ve ilmi çalışmalara adamıştır. Henüz genç bir araştırmacıyken başladığı akademik serüvenini ömrünün sonuna dek uluslararası düzeyde sürdürmeyi başardı. Gerek kamu bürokrasisinde üstlendiği mülki idarecilik görevleriyle gerekse yükseköğretim kurumlarında kurduğu kürsülerle ülkenin entelektüel sermayesine eşsiz katkılar sunmuştur. Yetiştirdiği binlerce öğrenciyle iktisat biliminin gelişimine yön vermiştir.
Balkanlar'dan İstanbul'a Uzanan Eğitim Yılları
Zaim ailesi, 1934 yılında Makedonya topraklarından ayrılarak tarihi kent İstanbul'a yerleşme kararı aldı. Küçük yaşta bu büyük metropolle tanışan Sabahattin Zaim, eğitim hayatına Fatih semtinde adım attı. Burada bulunan Fethiye 16. İlkokulu'nu 1937 yılında başarıyla bitirdi. Ardından Fatih Ortaokulu'na devam ederek 1940 senesinde buradaki eğitimini tamamladı. Gençlik yıllarının en önemli duraklarından biri olan tarihi Vefa Lisesi'nden ise 1943 yılında mezun oldu. Yükseköğrenim için başkente giden Zaim, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'ni 1947 yılında bitirerek diplomasını aldı. Eğitim aşkıyla yanıp tutuşan Zaim, hukuk alanına yöneldi. Bu amaçla Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde muadelet lisans eğitimini tamamlayarak 1950 yılında mezuniyet hakkı kazandı.
Akademik Yükseliş ve Küresel Dersler
İdari kariyerine yurdun farklı bölgelerinde mülki idare amiri olarak başlayan Sabahattin Zaim, kaymakamlık görevlerini başarıyla icra etti. Zaim sırasıyla Eyüp, Kahta, Ayancık ve Abana kaymakamı olarak yerel halka hizmet sundu. Ancak onun asıl tutkusu akademik dünyaydı. Nitekim 1953 senesinde İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Sosyal Siyaset Kürsüsü'nde asistan kadrosuyla bilimsel çalışmalarına başladı. Bu köklü kurum çatısı altında sırasıyla doktor, doçent ve profesör unvanlarını alarak kürsü başkanlığı makamına kadar yükseldi.
Zaim'in ilmi birikimi sınırları aşarak küresel düzeyde karşılık buldu. Kendisi 1955 ile 1957 yılları arasında Amerika Birleşik Devletleri'nde yer alan ünlü Cornell Üniversitesi bünyesinde misafir öğretim üyesi olarak dersler verdi. Ardından Almanya'ya geçerek Münih Üniversitesi'nde ekonomi dersleri verdi. Akademik birikimini idari tecrübesiyle birleştiren profesör, 1977-1979 yılları arasında Orta Doğu Teknik Üniversitesi Mütevelli Heyeti üyesi olarak görev yaptı. 1980'li yılların başında ise Suudi Arabistan'ın Cidde kentindeki Melik Abdülaziz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Sosyo-Teknik Etütler Bölümü'nde bilgi birikimini genç beyinlere aktardı. 1993 ile 1998 yılları arasında Sakarya Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dekanlığı görevini yürüten usta iktisatçı, 1998-2000 yılları arasında ise Yükseköğretim Kurulu (YÖK) üyeliğinde bulunarak Türk yükseköğreniminin yapılandırılmasına katkı sağladı. Balkanlar ile bağını hiç koparmayan Zaim, 2003-2004 yıllarında Milletlerarası Saraybosna Üniversitesi Kurucu Rektörü, 2006 sonrasında ise Üsküp'teki Uluslararası Balkan Üniversitesi Mütevelli Heyeti üyesi olarak görev üstlendi.
Sanayi Yatırımları, Toplumsal Katkı ve Büyük Miras
Bilim insanı kimliğinin yanı sıra Türkiye'nin sanayileşme hamlelerine de omuz veren Sabahattin Zaim, ülkenin iktisadi kalkınmasında öncü adımlar atmıştır. İstanbul'da kurulan ilk özel motor üretim tesisi olan Gümüş Motor (Pancar Motor) firmasının hem kurucu ortağı hem de yönetim kurulu üyesi olarak sorumluluk üstlendi. Bunun yanı sıra devlet eliyle Konya'da hayata geçirilen TÜMOSAN Motor Fabrikası'nın kurulan ilk yönetim kurulunda da aktif üye sıfatıyla yer aldı. Toplumsal fayda üretmeyi ilke edinen Zaim, İlim Yayma Vakfı ile İlim Yayma Cemiyeti'nin kurucuları arasında bulunarak sivil toplum alanında da kalıcı eserler bıraktı. 10 Eylül 1959 tarihinde hayatını Ulya Hanım ile birleştiren akademisyenin bu evlilikten beş çocuğu dünyaya geldi.
Ömrünü ahlaklı nesiller yetiştirmeye ve ilmi derinliği yaymaya vakfeden ünlü profesör, 10 Aralık 2007 tarihinde İstanbul'da 81 yaşında vefat etti. Geride yetiştirdiği yüzlerce akademisyen ve binlerce talebe bırakan Zaim'in rahle-i tedrisatından geçen isimler arasında eski Cumhurbaşkanı Abdullah Gül ve siyasetçi Numan Kurtulmuş gibi Türk siyasi hayatının önemli figürleri yer almaktadır. Kuran-ı Kerim ve sünnet rehberliğinde erdemli bir hayat süren hocaların hocası Zaim, ardında yaklaşık yirmi kitap ile iki yüz dolayında makale bırakmıştır.
Değerli akademisyenin literatüre kazandırdığı başlıca eserler şunlardır:
- İstanbul Mensucat Sanayiinin Bünyesi ve Ücretler (1956)
- İşletme İdaresi ve Moral (1960 - Çeviri)
- Çalışma Ekonomisi (1965)
- Bölge Şehir Planlaması Yönünden İstanbul Sanayi Bölgeleri (1971)
- Türkiye'nin Nüfus Meselesi (1973)
- Türkiye'nin Ücret ve Gelirler Siyaseti (1974)
- Dünya İslam Ticaret Merkezi (1985)
- İslam, İnsan ve Ekonomi (1992)
- Türk ve İslam Dünyası'nın Yeniden Yapılandırılması (1997)
- Sabahattin Zaim'in Bütün Makaleleri (2005 - 3 Cilt)
Zaim'in adını yaşatmak ve gelecek nesillere aktarmak üzere çeşitli kurumlara onun ismi verilmiştir:
- İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi
- İlim Yayma Vakfı Çamlıca Sabahattin Zaim Eğitim Merkezi
- İstanbul Sabahattin Zaim Anadolu Lisesi
- İstanbul Anafen Sabahattin Zaim İlköğretim Okulu
- Adapazarı Prof. Dr. Sabahattin Zaim Kız Lisesi
- Gaziantep Şehitkamil Prof. Dr. Sabahattin Zaim Sosyal Bilimler Lisesi
- Adıyaman Kahta Sabahattin Zaim İlkokulu