Türk klasik batı müziğinin en köklü çınarlarından biri olan besteci ve orkestra şefi Sabahattin Kalender, 15 Nisan 1919 tarihinde Kosova'da dünyaya gözlerini açmıştır. Cumhuriyet tarihinin en kıymetli müzik kurumlarının temel taşlarından biri olan sanatçı, müzikal dehasını ülkemizin sınırlarının ötesine taşımayı başarmıştır. Doksan üç yıllık ömrüne sayısız eser ve başarı sığdıran usta müzisyen, 7 Ağustos 2012 tarihinde Hollanda'nın Lahey kentinde hayata veda etmiştir. Sanatçının naaşı, son yolculuğuna uğurlanmak üzere Türkiye'ye getirilmiş ve Datça'nın topraklarına emanet edilmiştir. Datça, onun ebedi istirahatgahı olmuştur.
Kalender Soyadının Kökeni ve Erken Dönem Eğitimi
Sabahattin Kalender'in yaşam öyküsü, çocukluk yıllarında İstanbul'da yollarının kesiştiği bir yetimhanede şekillenmiştir. Usta sanatçı, hayatı boyunca taşıyacağı 'Kalender' soyadını, bir süre kaldığı yetimhanenin yer aldığı İstanbul'un ünlü Kalender semtinden almıştır. Mustafa Kemal Atatürk'ün talimatı doğrultusunda 1924 yılında Ankara'da kurulan Ankara Musiki Muallim Mektebi bünyesinde eğitim gören Kalender, profesyonel müzik yolculuğuna ilk adımlarını bu çatının altında atmıştır. Genç yaşta gösterdiği üstün yetenek sayesinde, henüz bu okulda talebeyken 1935 yılında Paul Hindemith ve Dmitri Şostakoviç gibi dünya çapındaki bestecilerin dikkatini çekmiştir. Bu başarı, onun parlak geleceğinin ilk habercisi olmuştur. Daha sonra 1936'da kapılarını açan Hacettepe Üniversitesi Ankara Devlet Konservatuvarı'na da dahil olan Kalender, bu köklü kurumların hayatta kalan en eski mezunu olma unvanını taşımıştır. Konservatuvardaki yüksek öğrenimine 1938 yılında başlayan müzisyen, 1943 yılında Ferit Alnar'ın öğrencisi olarak kompozisyon bölümünü üstün başarıyla tamamlamıştır.
Avrupa Sahnesi ve Türkiye'deki Büyük Katkıları
Eğitim hayatındaki başarıları ona yepyeni kapılar açmıştır. Devlet bursu kazanarak 1948 yılında Fransa'ya giden usta besteci, burada dönemin en prestijli müzisyenleriyle çalışma fırsatı yakalamıştır. Paris'te bulunduğu süre zarfında Arthur Honegger ve Darius Milhaud gibi dev isimlerden kompozisyon dersleri alarak sanat vizyonunu derinleştirmiştir. Bunun yanı sıra, Charles Munch ve Jean Fournet gibi efsanevi şeflerden orkestra şefliği eğitimi alarak bu alandaki yetkinliğini en üst seviyeye ulaştırmıştır. Bu eğitimler ona büyük tecrübe kazandırdı. Avrupa'daki bu yoğun ve verimli dönemin ardından 1951 yılında vatanına dönen Kalender, Ankara Opera Orkestrası'nın şefliğine getirilmiştir. Uzun yıllar boyunca bu büyük topluluğu yöneterek ülkemizin klasik müzik standartlarını yukarı taşımıştır. Aynı zamanda Ankara Devlet Konservatuvarı'nda da uzun seneler boyunca hocalık yapmış, Türk sanat hayatına yön verecek pek çok önemli virtüöz ve orkestra şefi yetiştirmiştir. Müzik dünyasına katkıları sadece konservatuvar duvarlarıyla sınırlı kalmamıştır. Jandarma Komutanlığı Bandosu'nu yönetecek olan şeflerin eğitimini de üstlenerek askeri müzik alanına da çok değerli katkılarda bulunmuştur.
Sanat Anlayışı, Eserleri ve Dünya Sahnesindeki Yeri
Sabahattin Kalender, bestecilik kariyerinde son derece geniş bir yelpazede özgün eserler üretmeyi başarmış çok yönlü bir sanatçıdır. Sanat hayatı boyunca birçok alanda çok sayıda kıymetli besteye imza atmıştır. Sanatçının öne çıkan üretim alanları arasında şunlar yer alır:
- Operalar ve sahne müzikleri,
- Sinema filmleri için hazırladığı özgün film müzikleri,
- Orkestra ve yaylı çalgılar için kaleme aldığı özel enstrümantal yapıtlar.
Özellikle Türk halk müziği ezgilerine uyguladığı modal teknik ile ürettiği orkestra suitleri, dinleyiciler ve otoriteler tarafından büyük bir hayranlıkla karşılanmıştır. Bu sentez, yerel tınıları evrenselleştirmiştir. Yalnızca ülkesinde değil, orkestra şefi olarak Türkiye'yi yurt dışındaki pek çok önemli sanat merkezinde de başarıyla temsil etmiştir. Aktif sanat yaşamını Ankara'nın seçkin batı müziği kurumlarında 1990'lı yılların sonuna kadar aralıksız sürdürmüştür. Hayatının son dönemini geçirdiği Hollanda'da gözlerini yuman usta sanatçının bıraktığı büyük kültürel miras, yetiştirdiği öğrenciler ve ölümsüz besteler aracılığıyla yaşamaya devam etmektedir.