Esat Rennan Pekünlü, plazma fiziği ve manyetohidrodinamik alanlarındaki çalışmalarıyla tanınan Türk astronom ve eski akademisyendir. 6 Şubat 1950 tarihinde İzmir'de doğan bilim insanı, Ege Üniversitesi'ndeki eğitiminin ardından Leicester Üniversitesi'nde doktora yapmıştır. Görev yaptığı dönemde başörtülü öğrencileri sınıfa almaması gerekçesiyle yargılanarak hapis cezasına çarptırılması, Türkiye genelinde akademik dünyada ve toplumsal alanda çok büyük tartışmaları beraberinde getiren önemli bir gelişme olmuştur. Dava sürecinde üniversiteden emekli olan Pekünlü, cezaevinden çıktıktan sonra da hukuki mücadelesini sürdürmüştür. Süreç uluslararası yargıya kadar taşınmıştır.
Akademik Yaşamı ve Bilimsel Çalışmaları
Ege Üniversitesi Fen Fakültesi'nden 1972 yılında mezun olan Pekünlü, akademik yolculuğuna burada başladı. Yüksek lisans derecesini ise yine aynı eğitim kurumundan 1973 yılında almaya hak kazandı. Milli Eğitim Bakanlığı'nın yurt dışı doktora bursuyla İngiltere'ye giderek Leicester Üniversitesi'nde çalışmalarını sürdürdü. Doktora derecesini 1978 yılında tamamladı. Yurda dönüşünde, 1979'da Ege Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Astronomi Bölümü'nde asistan olarak göreve başladı. Ancak 1982 yılında 1402 sayılı yasa kapsamında üniversitedeki görevinden uzaklaştırılma kararıyla karşı karşıya kaldı. Akademiden sekiz yıl uzak kaldıktan sonra, 1990 senesinde yeniden eski görevine geri dönmeyi başardı. Ege Üniversitesi'nde 1997 yılında doçentlik, 2003 yılında ise profesörlük unvanını almaya hak kazandı. Bilimsel kimliğiyle ulusal düzeyde öne çıkan Pekünlü, Temmuz 2000 ile Şubat 2004 tarihleri arasında TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi Akademik Kurulu bünyesinde de aktif üye sıfatıyla görev yapmıştır. Pekünlü'nün mesleki hayatı boyunca üstlendiği temel görevler şu şekildedir:
- Ege Üniversitesi bünyesinde yürütülen astronomi asistanlığı, doçentliği ve profesörlüğü,
- Leicester Üniversitesi çatısı altında gerçekleştirilen doktora araştırmaları,
- TÜBİTAK bünyesinde tamamlanan gözlemevi akademik kurul üyeliği.
Hukuki Süreç ve Cezaevi Dönemi
Öğrencilerin başörtüsüyle derse girmesine izin vermediği gerekçesiyle hakkında açılan davada İzmir 4. Asliye Ceza Mahkemesi'nce yargılandı. Mahkeme, 13 Eylül 2012 tarihinde aldığı kararla akademisyeni iki yıl bir ay hapis cezasına mahkum etti. Yargı kararına karşı çıkan bilim çevreleri, infazın durdurulması ve yeniden yargılama talebiyle geniş kapsamlı imza kampanyaları düzenlese de sonuç alamadı. Pekünlü, Kasım 2014'te cezaevine girdi. Kamuoyunu bilgilendirmek amacıyla demokratik kitle örgütleri, akademisyenler ve sanatçıların katılımıyla cezaevindeki süreçte Rennan Pekünlü Komitesi kuruldu. Akademisyen, 16 Nisan 2015 tarihinde tahliye edildi. Serbest kaldıktan sonra Tüm Öğretim Elemanları Derneği tarafından Yılın Direnen Bilim İnsanı Ödülü'ne layık görüldü.
Anayasa Mahkemesi ve AİHM Kararları
Cezaevinden çıktıktan sonra adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini savunarak Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuruda bulundu. Anayasa Mahkemesi yapılan bu hak ihlali başvurusunu reddetti. Bunun üzerine davayı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne taşıyan Pekünlü, verilen cezanın öngörülebilir olmadığını ve kanunsuz ceza olamayacağını ileri sürdü. AİHM, konuyla ilgili inceleme sürecinde Türk hükümetinden yazılı görüş bildirmesini talep etti. Gerekli tüm müzakerelerin tamamlanmasının ardından 2017 yılında kararını kamuoyuna açıklayan uluslararası mahkeme, söz konusu yasal düzenlemenin öngörülebilir nitelikte olduğuna hükmederek Pekünlü'nün başvurusunu açıkça dayanaktan yoksun bularak reddetti.