Türkiye'de yayıncılık dünyası ve insan hakları mücadelesi denildiğinde akla ilk gelen isimlerden biri olan Ragıp Zarakolu, 1948 yılında İstanbul'un Büyükada ilçesinde hayata gözlerini açtı. Kaymakamlık görevi yapan babası Remzi Zarakolu'nun memuriyeti sırasında doğan ünlü yayıncı, hayatı boyunca fikir ve ifade özgürlüğü savunuculuğu yaptı. Eşi Ayşe Nur Zarakolu ile kurduğu yayınevi üzerinden Türkiye'deki azınlık meselelerini gündeme taşıyarak entelektüel dünyada kendine has bir yer edindi. Ancak bu cesur duruşu, hayatı boyunca adliye koridorlarında geçecek uzun bir hukuk mücadelesini de beraberinde getirdi.
Akademiden Yayın Dünyasına İlk Adımlar
Eğitim hayatına İstanbul'da yön veren Zarakolu, Kabataş Erkek Lisesi'ni tamamladıktan sonra 1965 senesinde İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi'ne girdi. Yazar akademik kariyer hedeflese de karşısına engeller çıktı. 12 Mart Muhtırası'nın getirdiği çalkantılar ve tez danışmanı Profesör Cavit Orhan Tütengil'in suikasta kurban gitmesi nedeniyle doktora çalışmalarını iki defa yarıda bırakmak zorunda kaldı. Yazarlık hayatına 1968'de Ant ve Yeni Ufuklar dergilerinde başladı. Bu dönemde Uluslararası Af Örgütü ile kurduğu temaslar gerekçe gösterilerek 1971'de beş ay süreyle cezaevinde kaldı. Bu tutukluluk, onun üzerinde 1991 yılına kadar kalkmayacak olan uzun soluklu bir yurt dışı seyahat yasağının da başlangıcı oldu. 1972 yılında Vietnamlı lider Ho Chi Minh üzerine kaleme aldığı bir makale nedeniyle hapis cezasına çarptırıldı ve 1974 yılına kadar demir parmaklıklar ardında kaldı.
Hukuk Savaşları ve Baskılara Karşı Duruş
Ragıp Zarakolu, 1977 yılına gelindiğinde eşi Ayşe Nur Zarakolu ile birlikte Türk yayıncılık tarihine damga vuracak olan Belge Yayınları'nı hayata geçirdi. Yayınevi, ülkedeki tabu konuları cesurca ele alırken, Zarakolu aynı zamanda 1979'da kurulan Demokrat gazetesinin de kurucu ekibinde yer aldı. Ne var ki 12 Eylül Darbesi'nin ardından gazete kapatıldı ve Zarakolu yeniden gözaltına alındı. Baskılara boyun eğmeyen aydın, 1986'da İnsan Hakları Derneği'nin kurucu üyeleri arasında yer alarak sivil toplum alanında öncü rol üstlendi. Türkiye Yayıncılar Birliği bünyesindeki Yayımlama Özgürlüğü Komitesi'ne başkanlık eden yazarın yayınevi ofisi, 1994 yılı sonlarında bombalı saldırıya uğradı. İlerleyen yıllarda da davalar hız kesmedi. Dora Sakayan imzalı, Garabet Haçeryan'ın İzmir Güncesi alt başlıklı eserin Türkçe çevirisi nedeniyle 2006'da TCK 301. maddesinden yargılandı ve aldığı hapis cezası sonradan para cezasına çevrildi. 2010'da KCK Dosyası isimli eser yüzünden para cezası aldı. Yöneticisi olduğu Belge Yayınları bünyesinde gerçekleştirdiği bu cesur adımlar sebebiyle baskılara maruz kalmaya devam etti. Ardından 2011 sonbaharında KCK soruşturması kapsamında tekrar cezaevine gönderilen yayıncı, yaklaşık beş buçuk ay süreren esaretin ardından özgürlüğüne kavuştu. Bu haksız tutuklama süreci, yıllar sonra Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından hak ihlali olarak tescillenecek ve Zarakolu'na tazminat ödenmesine karar verilecekti.
İsveç Yılları ve Uluslararası Süreç
Yaşanan baskı ve davaların ardından Zarakolu, 2013 yılında İsveç'e yerleşerek yaşamını burada sürdürmeye başladı ve ilerleyen süreçte bu ülkenin vatandaşlığını kazandı. Ancak Türkiye'deki yargı kıskacı yurt dışında da peşini bırakmadı. İstanbul 3. Ağır Ceza Mahkemesi, 2018 yılında yazar hakkında yakalama kararı çıkartarak Interpol aracılığıyla iadesini talep etti. İsveç mahkemelerinde ifade veren Zarakolu'nun Türkiye'ye iade edilmesi yönündeki talep, Aralık 2019'da İsveç makamlarınca kesin olarak reddedildi. Son olarak 2020 yılı mayıs ayında kaleme aldığı bir köşe yazısında, eski Başbakan Adnan Menderes ile Cumhurbaşkanı Erdoğan arasında yaptığı kıyaslama sebebiyle hakkında darbe iması iddiasıyla yeni bir adli soruşturma açıldı.
Öne Çıkan Faaliyetleri ve Kurucu Rolleri
Ragıp Zarakolu'nun yarım asrı aşan kariyerinde üstlendiği önemli roller şunlardır:
- Demokrat Gazetesi kurucu ortaklığı
- İnsan Hakları Derneği (İHD) kuruculuğu
- Türkiye Yayıncılar Birliği (TYB) Yayımlama Özgürlüğü Komitesi başkanlığı
- Belge Yayınları yöneticiliği ve editörlüğü