Parti Pehlivan Kimdir?

İlk yılları

Parti Pehlivan, Soyadı Kanunu'ndan sonra adıyla Mehmet Baskak, 1868 veya 1872'de Serez'in kuzeyinde, Orta Makedonya'daki Aşağı Cuma kasabasında doğdu. Küçük yaşta güreşe merak saldı ve kısa sürede pehlivan oldu. Her zaman turnuvaların galipleriyle güreştiği ve ödülleri kaçırmadığı için Parti lakabını aldığı anlatılır. Yerel ahaliden bir Rum'u öldürdüğü için Makedonya dağlarına çıkmak zorunda kaldı; uzun yıllar dağlarda Bulgar ve Yunan komitacılara karşı Türk ve Müslüman halkın yanında savaştı.

İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin Serez şubesi üyesi olarak Mustafa Kemal'in de bulunduğu Hareket Ordusu'na katıldı ve 31 Mart Ayaklanması'nın bastırılmasında görev aldı.

Birinci Dünya Savaşı

Irak Cephesi'nde İngiliz kuvvetlerine ve Arap düzensiz birliklerine karşı savaştı; Kut Savaşı'nda subay olarak görev aldı. Savaştan sonra Manisa'ya Şehir Hapishanesi'nin baş gardiyanı olarak döndü.

Millî Mücadele yılları

Yunan kuvvetlerinin 15 Mayıs 1919'da İzmir'e çıkmasından bir gün sonra Manisa Mutasarrıfı Giritli Hüsnü Bey'in İzmir'e gidip Yunan kuvvetlerine teslim olması üzerine, Manisa Hapishanesi gardiyanı Parti Pehlivan 14 idamlık ve müebbetlik mahkûmu kaçırarak çetesini kurdu. Çetesi Bergama Baskını'na katıldı ve Milne Hattı'nın doğusuna çekildi. Alaşehir Kongresi'nden sonra çetesiyle birlikte Çerkes Ethem ile Yunan ordusuna karşı savaştı ve Ahmet Anzavur İsyanı'nın bastırılmasında Çerkes Ethem birliklerinin yanında görev yaptı.

Çerkes Ethem'in ihanetini öğrendikten sonra bağlarını kopardı, ihanetin parçası olmadığını belirterek Türk Millî Ordusu'na teslim oldu. 1 Ocak 1921'de Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa'ya durumunu anlatan bir mektup yazdı; 6 Haziran 1921'de İsmet Paşa tarafından affedilip düşman hatlarının gerisinde gerilla olarak görev yapması emredildi. Daha sonra Demirci ve Simav ilçelerinde görevli 11. Akıncı Müfrezesi'nin komutanlığına atandı.

Eşi Yunan ordusu tarafından yakalanıp yaklaşık bir yıl rehin tutuldu. Yunan subayları onu kendi tarafına çekmeye çalıştı, ancak o bunu sert biçimde reddetti. Yunan kaynaklarına göre kendisi ve çetesi, 12 Eylül 1922'de savaşın son çatışması olan Uzunkuyu'da Albay Plastiras ve Gonatas komutasındaki kuvvetlerin peşindeydi.

Savaştan sonra

Savaştan sonra esir mübadelesiyle Anadolu'daki eşine kavuştu; 1912'den beri görmediği Serez'deki ailesi de mübadele ile Manisa'ya geldi. Kahramanlıkları nedeniyle İstiklal Madalyası ile ödüllendirildi. Çerkes Ethem ile birlikte eşkıyalık yaptığı gerekçesiyle İstiklal Mahkemeleri'nde yargılandı, ancak affedildi ve eşyaları iade edildi. Cumhuriyet'in ilanından sonra Manisa'nın Hacıhaliller mahallesinde kendisine toprak verildi ve ölümüne kadar orada yaşadı. 6 Ağustos 1941'de öldü.

Gördes'te Parti Pehlivan ve arkadaşlarının heykeli bulunur. Dido Sotiriou'nun Bloody Earth adlı romanında adı geçer; Erol Toy da 1973'te adını taşıyan bir oyun yazmıştır.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Parti Pehlivan maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.