.jpg?width=640)
Meksika'nın San Juan Del Río bölgesinde 5 Haziran 1878'de yoksul bir tarım işçisinin oğlu olarak dünyaya gelen José Doroteo Arango Arámbula, daha çok bilinen adıyla Panço Villa, ülkesindeki adaletsiz düzene başkaldırarak general rütbesine kadar yükselmiş efsanevi bir devrimcidir. Babasının vefatının ardından ailesini geçindirmek zorunda kalan bu yoksul genç, kız kardeşine yönelik saldırının intikamını almak amacıyla bir toprak ağasını öldürerek dağlara kaçmış ve böylece ömrü boyunca sürecek efsanesini başlatmıştır. Emiliano Zapata ile omuz omuza vererek diktatör Victoriano Huerta rejimini devirmek için çarpışan Villa, Meksika halkının ezilen kesimlerine umut aşılayan karizmatik bir lider haline gelmiştir.
Dağlardan Devrime Uzanan İlk Adımlar
Genç yaşta dağlara sığınan Villa, 1909 yılında diktatör Porfirio Diaz'a karşı bayrak açan Francisco Madero'nun safına katıldı. Dağlardaki zorlu yaşamında okuma yazma öğrenen asi genç, üstün askeri yetenekleri ve güçlü örgütçülüğü sayesinde kısa sürede albaylık rütbesine terfi etti. Madero'nun ordusunda önemli bir gücü komuta etmeye başlayan Villa, 1912'deki Pascual Orozco Ayaklanması sırasında zor anlar yaşadı. Kendisinden şüphelenen General Victoriano Huerta tarafından idama mahkûm edilse de Francisco Madero'nun araya girmesiyle ölümden kurtuldu. Asi lider hapisten kaçmayı başardı. Hızla Amerika sınırını geçti.
Kuzey Bölüğü ve Askeri Başarılar
Francisco Madero'nun 22 Şubat 1913'te hain bir suikast sonucu öldürülmesi, Panço Villa'nın yeniden harekete geçmesini sağladı. Amerika'dan hızla Meksika'ya dönen karizmatik lider, binlerce maden işçisi, köylü ve haydudu bir araya getirerek "División del Norte" yani Kuzey Bölüğü isimli efsanevi ordusunu kurdu. Venustiano Carranza'nın öncülük ettiği muhalif cepheye katılan Villa, Emiliano Zapata ile güç birliği yaparak Huerta'nın zalim diktatörlüğüne meydan okudu. Chihuahua eyaletini tamamen denetim altına aldı. Bu süreçte büyük toprak sahiplerinin mülklerine el koyarak halka dağıttı ve askeri trenleri ele geçirerek ordusunu modern silahlarla donattı. Aralık 1913'te Chihuahua valiliğine getirilen Villa'nın askeri başarıları, Haziran 1914'te Victoriano Huerta'nın kesin olarak yenilgiye uğratılmasıyla taçlandı. Ancak liderlik konusundaki anlaşmazlıklar nedeniyle Carranza ile arası açıldı ve Zapata ile birlikte 1914'te Mexico kentine çekilmek zorunda kaldı.
Amerika ile Çatışma ve Kanlı Son
Carranza kuvvetlerine karşı 1915 yılında üst üste yenilgiler alan Villa ve Zapata, mücadelelerini sürdürmek için kuzeydeki dağlık bölgelere çekilmek zorunda kaldılar. Carranza liderliğinde kurulan yeni Meksika hükümetinin Amerika Birleşik Devletleri tarafından aceleyle tanınmasını büyük bir hakaret olarak gören Villa, ABD'yi açıkça düşman ilan etti. Emiliano Zapata ile birlikte 9 Mart 1916'da sınırı geçerek New Mexico eyaletinin Columbus şehrine cesurca bir saldırı düzenledi. Bu saldırının ardından, Santa Isabel'de 16 Amerikalının hayatını kaybetmesiyle tırmanan kriz neticesinde ABD, General Pershing komutasındaki devasa bir orduyu Villa'yı yakalamak üzere Meksika'ya gönderdi. Halkın tam desteğini arkasına alan efsanevi gerilla lideri, iki yıl boyunca dağlarda süren bu takipten sıyrılmayı başardı ve asla ele geçirilemedi.
Sene 1920 olduğunda Carranza devrildi. Onu Álvaro Obregón makamından indirdi. Yeni hükümet Villa'yı hemen affetti. Siyaseti tamamen bırakan eski general, Chihuahua eyaletindeki Parral bölgesinde yer alan "Hacienda Canutillo" çiftliğine çekildi. Burada sakin bir yaşam sürmeyi hedefleyen eski asker, üç büyük evlilik yaptı. Farklı eşlerinden tam 24 çocuğu oldu. Bu evlilikler şunlardır:
- María Luz Corral (1911-1923)
- Austreberta Rentería (1921-1923)
- Manuela Casas Morales (1922-1923)
Eski devrimci hâlâ büyük tehditti. Bu yüzden suikast kaçınılmaz oldu. Çiftliğe çekilmesinden üç yıl sonra, 20 Temmuz 1923'te Parral'da yaylım ateşine tutularak öldürüldü. Vücudunda tam 47 kurşun deliği vardı. Efsanevi lider 45 yaşında öldü.