Osman Nuri Özpay, 1878 yılında İstanbul'da doğmuş, Türk siyaset ve hukuk tarihinin en hareketli geçiş dönemlerinde kritik sorumluluklar üstlenmiş öncü bir devlet adamıdır. Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde aldığı hukuk eğitimiyle adalet mekanizmasında yer edinen Özpay, milli mücadelenin örgütlenme safhasından cumhuriyetin kurumsal inşasına kadar pek çok dönüm noktasında aktif roller oynamıştır. Hizmet dolu hayatı, 7 Aralık 1935'te nihayete erdi.
Hukuk Kariyeri ve Bursa Temsilciliği
Osmanlı'nın modernleşme sancıları çektiği bir dönemde İstanbul Hukuk Mektebi'nden mezun olan Osman Nuri Bey, meslek yaşamına dava vekili olarak başladı. Hukuki bilgi birikimini kısa sürede yerel yönetim tecrübesiyle birleştiren deneyimli isim, Bursa'da İl Genel Meclis Üyeliği yaptı ve ardından meclisin ikinci başkanlığı vazifesini üstlendi. Bölgedeki mesleki saygınlığı neticesinde Bursa Barosu Başkanlığı görevine getirildi. Anadolu'da bağımsızlık hareketinin filizlendiği sırada, Bursa'yı temsilen Sivas Kongresi'ne katılarak milli iradenin tek çatı altında toplanmasına doğrudan katkı sağladı. Kongredeki milli duruşunun ardından, Osmanlı'nın son yasama organı olan Meclis-i Mebûsan'ın dördüncü döneminde Bursa mebusu seçildi.
Milli Mücadele, TBMM ve İstiklal Mahkemeleri
Meclis-i Mebûsan'ın kapatılması üzerine Ankara'ya geçen Özpay, orada yeni açılan Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin kurucu kadrosunda yer alarak bağımsızlık mücadelesinin en kritik safhasında görev almıştır. TBMM'nin birinci ve ikinci dönemlerinde Bursa milletvekili sıfatıyla yasama faaliyetlerini yürüttü. Meclis içindeki nizamı ve çalışma prensiplerini düzenleyen Nizamnâme-i Dâhilî Encümeni Reisliği görevini üstlenerek yeni devletin kurumsal kimliğine katkı sundu. Savaş ve isyan koşullarında asayişin ve hukukun üstünlüğünün tesisi amacıyla kurulan olağanüstü mahkemelerde de görev aldı. Bu doğrultuda, Konya İstiklal Mahkemesi Reisliği görevini üstlendi. Amasya İstiklal Mahkemesi'nde de üye olarak görev yaptı.
Özpay'ın kariyeri boyunca üstlendiği başlıca önemli görevler şunlardır:
- İstanbul Hukuk Mektebi mezuniyeti sonrası dava vekilliği ve yerel baro başkanlığı
- Bursa İl Genel Meclisi Üyeliği ve Meclis İkinci Başkanlığı
- Sivas Kongresi Bursa Temsilciliği ve son Osmanlı Meclis-i Mebûsan Bursa Milletvekilliği
- TBMM I. ve II. Dönem Bursa Milletvekilliği ile Nizamnâme-i Dâhilî Encümeni Reisliği
- Konya ve Amasya İstiklal Mahkemelerindeki idari ve hukuki üyelikleri
Aile Hayatı ve Mirası
Devletin ve milletin kader tayin ettiği fırtınalı yıllarda üstlendiği ağır vazifelerin yanı sıra düzenli bir aile yaşantısına sahipti. Evli olan Osman Nuri Bey, üç çocuk babasıydı. Hem Osmanlı hem de genç Türkiye Cumhuriyeti'nin hukuki altyapısına büyük katkılar sağlayan tecrübeli devlet adamı, geride saygın bir isim bırakarak aramızdan ayrıldı.