Türk dış politikasının en önemli dönemlerine tanıklık eden diplomat Ömer Engin Lütem, 17 Ekim 1933 tarihinde İstanbul'da dünyaya gözlerini açtı. Diplomatik dehası, akademik vizyonu ve kurduğu enstitülerle adından söz ettiren Lütem, uzun yıllar boyunca ülkemizi uluslararası arenada başarıyla temsil etti. 6 Ocak 2018 tarihinde hayata veda eden bu değerli devlet adamı, Ankara Karşıyaka Mezarlığı'nda ebedi istirahatgahına tevdi edildi. Kendisi, meslek hayatı boyunca sadece diplomatik başarılarıyla yetinmemiş, aynı zamanda emekliliğinin ardından da bilim dünyasına yön veren çalşmalara imza atmıştır. Özellikle AVİM (Avrasya İncelemeleri Merkezi) Onursal Başkanı unvanıyla yürüttüğü faaliyetler, onun tarihsel meselelerdeki derin uzmanlığını ortaya koymaktadır.
Dışişleri Bakanlığında Geçen Onurlu Yıllar
Lütem'in hariciye yolculuğu, Türkiye'nin en köklü eğitim kurumlarından olan Galatasaray Lisesi'nden mezuniyetiyle başlar. Yüksegörenimini Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde tamamlayan Lütem, 1957 yılında bu okuldan başarıyla mezun oldu. Mezuniyetin ardından aynı yıl Dışişleri Bakanlığı bünyesinde meslek memuru olarak göreve başladı. Farklı ülkelerdeki temsilciliklerimizde önemli roller üstlendi. Fransa, Almanya, İtalya ve Libya gibi ülkelerin diplomatik misyonlarında önemli tecrübeler edindi. Başarılı performansı sayesinde 1975 yılında Köln Başkonsolosluğuna atandı.
Deneyimli diplomat, 1979 yılında Dışişleri Bakanlığı Personel Genel Müdürü olarak atandı. Buradaki mesaisinin ardından 1981 yılında İstihbarat ve Araştırma Genel Müdürü oldu. Lütem'in diplomasi tarihimizdeki en zorlu sınavlarından biri, 1983 yılında başlayan Sofya Büyükelçiliği göreviyle gerçekleşti. Bulgaristan'daki Türk nüfusa yönelik baskı ve asimilasyon politikalarının zirve yaptığı bu hassas dönemde Lütem, tam altı yıl boyunca büyükelçilik görevini büyük bir dirayetle sürdürdü. Bu süreçte üstlendiği misyonlar şunlardır:
- Fransa, Almanya, İtalya ve Libya misyonlarında çeşitli görevler üstlenmek
- Köln Başkonsolosluğu görevini yürütmek
- Dışişleri Bakanlığı bünyesinde üst düzey genel müdürlükler yapmak
- Bulgaristan'da Türk nüfusun haklarını büyükelçi olarak savunmak
Zirve Görevler ve Vatikan Yılları
Sofya'daki başarılı çalşmalarından sonra yurda dönen Ömer Engin Lütem, 1989 ile 1992 yılları arasında Dışişleri Bakanlığında Müsteşar Yardımcılığı makamında bulundu. Bakanlığın karar alma mekanizmasında etkin rol oynayan Lütem, 1992 yılında Vatikan nezdinde Türkiye Büyükelçisi olarak atandı. Katolik dünyasının merkezinde ülkemizi başarıyla temsil etti. 1995-1997 yılları arasında ise UNESCO nezdinde Türkiye Daimi Temsilcisi olarak uluslararası arenada kültür diplomasisi yürüttü. Lütem, 1998 yılında emekliye ayrıldı. Diplomatik kariyerini başarılarla dolu bir şekilde tamamlamıştı. Ancak emeklilik, onun için aktif çalşma hayatının sonu değil, tam aksine yeni bir akademik dönemin başlangıcı oldu.
Akademik Miras ve Ermeni Araştırmaları
Emeklilik yıllarında enerjisini bilimsel araştırmalara yönlendiren Lütem, stratejik çalşmalar yürüten kurumlara öncülük etti. 2001 yılında Avrasya Stratejik Araştırmalar Merkezi (ASAM) bünyesinde Ermeni Araştırmaları Enstitüsü'nün kuruluşunu gerçekleştirerek başkanlığını üstlendi. Bu alandaki araştırmaların kurumsallaşması ve uluslararası akademik literatüre kazandırılması için ömrünün sonuna kadar yoğun çaba harcadı. 2006 yılına gelindiğinde ise yine ASAM çatısı altında İnsanlığa Karşı Suçlar Araştırma Enstitüsü'nü kurarak başkanlık görevini yürüttü.
Bilimsel yayıncılığa da büyük katkı sunan duayen diplomat, enstitülerin prestijli yayın organlarının editörlüğünü bizzat üstlendi. Editörlüğünü üstlendiği dergiler akademik çevrelerde takdir topladı. Lütem'in editörlüğünü yaptığı bu kıymetli dergiler, günümüzde Terazi Yayıncılık bünyesinde yayın hayatına kararlılıkla devam etmektedir. Bu çerçevede neşredilen başlıca yayınlar şunlardır:
- Ermeni Araştırmaları Dergisi
- Review of Armenian Studies
- Uluslararası Suçlar ve Tarih
Araştırmacı kimliğinin yanı sıra eğitime de katkı sunan Lütem, 2006-2007 eğitim-öğretim yılının ilk döneminden itibaren Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Tarih bölümünde yüksek lisans dersleri vermeye başladı. Burada "Emergence and Evolution of the Armenian Question" başlıklı dersiyle genç akademisyenlerin yetişmesine katkı sağladı. Ülkemize kazandırdığı enstitüler, yetiştirdiği öğrenciler ve diplomatik mirasıyla Ömer Engin Lütem ismi, Türk hariciye tarihine altın harflerle yazılmıştır.