Nene Hatun, 1877 yılında yaşanan 93 Harbi esnasında Erzurum tabyalarının Rus ordusu tarafından ele geçirilmesiyle başlayan ve kent halkının büyük fedakarlıklarla yürüttüğü şanlı direnişin sembolü haline gelmiş önemli bir Türk kadın kahramandır. Genç yaşta vatanı savunan bu cesur yürek, Aziziye Tabyası'nın düşman eline geçtiği haberini alınca kundaktaki evladını bırakarak cepheye koşmuştur. Halk, taş ve sopalarla direnişe destek vermiştir. Nene Hatun da bu kalabalığa katılmıştır. Sergilediği bu fedakarlık ve gösterdiği yararlıklar, onun Türk tarihinde efsanevi bir figür hâline gelmesini sağlamıştır.
Aziziye Savunması ve Cephedeki İlk Adımlar
1857 yılında Erzurum'un şimdiki adıyla bilinen Çeperli köyünde dünyaya gelen Nene Hatun, Hüseyin ve Zeliha çiftinin evladıydı. Aziziye savunması döneminde henüz yirmi yaşında olan genç kadın, köyünden Mehmet Efendi ile evlilik birliği kurmuştu. Rus ordusunun Pasinler bölgesini işgal ederek Erzurum'a doğru ilerlemesi, bölgede büyük bir endişeye yol açtı. Düşman esareti altında kalmak istemeyen Nene Hatun ve eşi, köylerini terk ederek Erzurum merkeze göç etmek zorunda kaldılar.
Osmanlı kuvvetlerinin Rus ordusuyla karşı karşıya geldiği Deveboynu Savaşı'nın ardından düşman askerlerinin Erzurum yakınlarındaki stratejik tabyaları da tek tek ele geçirmesi üzerine kentteki savunma mücadelesi yeni bir boyut kazandı. Rus askerlerinin 8 Kasım 1877 gecesinde Aziziye Tabyası'nı ele geçirdiği haberi, ertesi sabah minarelerden okunan ezanlarla Erzurum halkına duyuruldu. Bu kara haberi alan Nene Hatun, evinde henüz üç aylık olan oğlunu bırakarak tereddüt etmeden yola koyuldu. Elline taş ve sopa alan kent sakinlerinin başlattığı büyük direnişe katılarak askerlerin yanında saf tuttu. Burada gösterdiği yürekli mücadele ve fedakarlık, adını tarihe altın harflerle yazdıracaktı.
Savaş Sonrası Dönem ve Aile Yaşamı
Savaşın ardından aile Erzurum'a yerleşti. Şehirdeki yaşamlarını Eminkurbu Mahallesi sınırlarında bulunan Kına Sokağı'ndaki otuz beş numaralı evde sürdürdüler. Genç yaşta gösterdiği cesaretle tanınan bu kahraman kadın, 1934 yılında çıkarılan Soyadı Kanunu kapsamında Kırkgöz soyadını aldı. Hayatı boyunca çok sayıda zorlukla karşılaşan Nene Hatun'un aile yaşantısı da acı tatlı pek çok anıyla doludur.
Nene Hatun'un evliliğinden dördü erkek, ikisi kız olmak üzere toplam altı çocuğu dünyaya gelmiştir. Ayrıca kendisi evlat acısını da en derin şekilde yaşamış bir annedir; zira oğullarından ikisi Birinci Dünya Savaşı cephelerinde şehit düşmüştür. Nene Hatun'un çocuklarının isimleri şöyledir:
- Yusuf (Oğlu)
- Nazım (Oğlu)
- Abdurrahman (Oğlu)
- Musa (Oğlu)
- Asime (Kızı)
- Nevriye (Kızı)
Türkiye'ye Tanıtılması ve Onurlandırılması
Uzun yıllar sessiz sedasız yaşayan bu tarihi şahsiyetin tüm ülkece tanınması, 1937 yılında gerçekleşti. Cumhuriyet gazetesinin İstanbul muhabirliğini üstlenen gazeteci İsmail Habib Sevük'ün 1937 senesinde Erzurum'a gelerek Nene Hatun ve diğer hayatta kalan 93 Harbi gazileriyle gerçekleştirdiği söyleşi, bu kahramanın tüm ülkeye tanıtılmasında büyük rol oynamıştır. Kaleme alınan bu değerli röportaj, Aziziye kahramanının adını Türk basını vasıtasıyla tüm memlekete duyurdu.
Yaşamının son döneminde büyük onurlara layık görülmeye başladı. Nene Hatun, 1955 yılında Türk Kadınlar Birliği tarafından Yılın Annesi unvanına layık görülerek, Türkiye'de bu unvanı taşıyan ilk kadın olma şerefine ulaştı. Aynı zamanda Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından da unutulmadı ve kendisine 3. Ordunun Nenesi unvanı tevcih edildi. Tarihimizin simge kadını, 22 Mayıs 1955 tarihinde Erzurum'da vefat etti. Geride bıraktığı destansı kahramanlık hikayesi ise nesiller boyu sevgiyle anılmaya devam etmektedir.