Yaşamı
Nene Hatun, 1857'de Erzurum'un Çeperli köyünde doğdu. Babasının adı Hüseyin, annesinin adı Zeliha'dır. Aziziye savunması sırasında 20 yaşındaydı ve köyünden Mehmet Efendi ile evliydi. Rus ordusunun Pasinler'i işgal edip Erzurum'a doğru ilerlemesi üzerine, birçok kişi gibi eşiyle birlikte kentten göç etti. Savaştan sonra aile Erzurum'a yerleşti ve Eminkurbu Mahallesi'nde Kına Sokağı'ndaki otuz beş numaralı evde yaşadı. 1934'te Soyadı Kanunu çıkınca Kırkgöz soyadını aldı. Dördü erkek (Yusuf, Nazım, Abdurrahman ve Musa), ikisi kız (Asime ve Nevriye) altı çocuğu oldu; oğullarından ikisi I. Dünya Savaşı'nda öldü.
93 Harbi ve Aziziye savunması
Rusların Deveboynu Savaşı'ndan sonra Erzurum'un çevresindeki tabyaları da işgal etmesi üzerine, Nene Hatun üç aylık oğlunu evde bırakarak kentin savunmasına katıldı. 8 Kasım 1877 gecesi Rus askerlerinin Aziziye Tabyası'nı ele geçirdiği haberi sabah ezanında minarelerden duyurulunca, şehir halkı taş ve sopalarla Osmanlı askerine yardıma koştu. Nene Hatun da bu halk direnişine katıldı. Gösterdiği yararlılıklar sonucu Erzurum'daki halk direnişinin simgesi ve Türk kadın kahramanı olarak anıldı.
Tanınması ve unvanları
Cumhuriyet gazetesinin İstanbul muhabiri İsmail Habib Sevük, 1937'de Erzurum'a gelerek Nene Hatun ve diğer 93 Harbi gazileriyle yaptığı röportajla onları Türkiye'ye tanıttı. Geçim sıkıntısı çeken Nene Hatun, 1943'te ulusal kadın kahramanlardan Nâme Hanım ile birlikte cumhurbaşkanına bir dilekçe yazarak yardım istedi.
1952'den itibaren Aziziye Anıtı'nın yapılması çalışmaları sırasında yeniden gündeme geldi. 9. Kolordu Komutanı Korgeneral Refik Koraltan, Üçüncü Ordu Komutanı Nurettin Baransel Paşa, dönemin belediye başkanı, Erzurum valisi ve TBMM ona sahip çıktı. 1952'deki 30 Ağustos Zaferi kutlamalarında kendisine "3. Ordunun Nenesi" unvanı verildi. Türk Kadınlar Birliği'nin girişimiyle Türkiye'de Anneler Günü'nün ilk kez kutlandığı 1955'te birlik tarafından "Yılın Annesi" seçildi ve bu unvanı alan ilk kadın oldu.
Ölümü ve anılması
Nene Hatun, 22 Mayıs 1955'te zatürre teşhisiyle tedavi gördüğü Erzurum Numune Hastanesi'nde 98 yaşında öldü. Cenazesi resmî törenle Aziziye Şehitliği'ne defnedildi. 1911'de Erzurum Valisi Mehmet Emin Yurdakul onun ve Aziziye mücadelesinin anlatıldığı makaleler yayımlamıştı. General Ali Fuat Cebesoy 1956'da yayımlanan Moskova Hatıraları'nda ondan ve Aziziye kahramanlarından söz etti. Hayatı, Türkan Şoray ve Kadir İnanır'ın oynadığı 1973 yapımı Gazi Kadın filmine, Talat Uzunyaylalı'nın 2006 tarihli Efsane Kadın Nene Hatun adlı romanına ve 2010 yapımı Nene Hatun filmine konu oldu.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Nene Hatun maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.