Türk askeri tarihinin önemli figürlerinden biri olan Hüseyin Nazmi Solok, 1876 yılında Balıkesir'de dünyaya gelmiş ve ömrünü vatan savunmasına adamış kahraman bir generaldir. Genç yaşta adım attığı askeri kariyerinde Osmanlı İmparatorluğu'nun en zorlu dönemlerine tanıklık eden Solok, Harp Okulu'ndan mezun olduktan sonra cepheden cepheye koşmuştur. Balkan Savaşları, Birinci Dünya Savaşı ve ardından Türk milletinin bağımsızlık mücadelesi olan Kurtuluş Savaşı'nda aktif roller üstlenmiştir. Mücadele hiç kolay olmadı. Esaret yıllarının ardından Anadolu'ya geçerek milli mücadeleye katılan bu seçkin komutan, askeri dehası ve üstün hizmetleri sayesinde hem Osmanlı hem de yeni kurulan Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından yüksek onurlarla ödüllendirilmiştir.
Cepheden Esarete Uzanan Zorlu Yıllar
Askeri eğitimine büyük bir tutkuyla bağlı olan Hüseyin Nazmi Solok, 1 Mart 1896 tarihinde Harp Okulu'nun kapısından içeri adım attı. Buradaki başarılı eğitim hayatını 13 Ocak 1899 tarihinde tamamlayarak mezun oldu ve ordu saflarına katıldı. Genç teğmen oldukça inançlıydı. İlk önemli görevlerinden birini 16 Temmuz 1903 tarihinde Gerede Redif Alayı 2. tabur 2. bölük bünyesinde Takım Komutanı olarak üstlendi. Vatan topraklarının dört bir yanında çatışmaların sürdüğü bu dönemde, genç subay kendini kısa sürede büyük savaşların ortasında buldu. Hem Balkan Savaşları'nda hem de Osmanlı Devleti'nin kaderini belirleyen Birinci Dünya Savaşı'nda ön saflarda çarpıştı. Savaş yılları oldukça çetindi.
Kariyerindeki en kritik döneçlerden biri, 12 Mart 1918 tarihinde Bağımsız 50. Tümen ve Fırat Grubu Komutanlığı görevine getirilmesiyle başladı. Bölgedeki çetin çatışmalar sürerken, 27 Mart 1918 tarihinde gerçekleşen Bağdat Muharebesi sırasında birliğiyle birlikte düşman kuvvetlerine esir düştü. Zorlu ve yıpratıcı geçen esaret hayatı yaklaşık iki yıl boyunca devam etti. Esaret günleri son derece çetindi. Solok, vatan hasreti ve esaretin getirdiğı tüm zorluklara göğüs gererek 12 Haziran 1920 tarihinde nihayet özgürlüğüne kavuştu.
Kurtuluş Savaşı ve Milli Mücadele Dönemi
Esaretten kurtulur kurtulmaz vatanına dönen Hüseyin Nazmi Solok, hiç vakit kaybetmeden Anadolu'daki bağımsızlık meşalesine ortak olmak istedi. Esaretinin bitiminden yalnızca sekiz gün sonra, 20 Haziran 1920 tarihinde Mudanya'ya ayak basarak Türk Kurtuluş Savaşı saflarına resmen katıldı. Milli Mücadele'nin önderleri tarafından sıcak bir şekilde karşılanan tecrübeli asker, hemen ardından 27 Haziran 1920 tarihinde 56. Tümen Komutanlığı'na atandı. Cephedeki etkinliğini ve liderlik vasıflarını her adımda kanıtlayan Solok, bu süreçte pek çok kritik görevde bulundu.
12 Temmuz 1920 tarihinde 57. Tümen Komutanlığı ve Denizli Mutasarrıflığı görevlerini eş zamanlı olarak yürütmeye başladı. Hem askeri hem de mülki idareyi başarıyla yöneten general, 7 Aralık 1920'de ise 1. Süvari Tümen Komutanlığı ve Konya Vali Vekilliği gibi son derece önemli sorumluluklar üstlendi. Omuzlarındaki yük oldukça ağırdı. Bu görevlerini takiben 16 Aralık 1920 tarihinde Menderes Grubu Komutanlığı, 15 Haziran 1921'de ise 6. Tümen Komutanlığı makamına getirilerek vatan savunmasının en sıcak hatlarında ordusunu sevk ve idare etti.
Cumhuriyet Dönemi Hizmetleri ve Askeri Mirası
Milli Mücadele'nin zaferle sonuçlanmasının ardından da Hüseyin Nazmi Solok'un askeri kariyeri başarılarla yükselmeye devam etti. Cumhuriyetin ilanından sonra, 27 Haziran 1925 tarihinde 1. Kolordu Komutan Vekili olarak atandı. Aynı yılın sonbaharında, 2 Ekim 1925'te 7. Kolordu Komutanlığı görevine getirildi. Askeri idaredeki disiplini ve tecrübesiyle bilinen Solok, 8 Ocak 1930 tarihinde 5. Kolordu Komutanlığı görevine getirildi. Ardından, 1 Ocak 1933'te Milli Savunma Bakanlığı Müsteşarı olarak atandı. 30 Ağustos 1935 tarihinde 4. Kolordu Komutanı olan Solok, 30 Kasım 1936'da yeniden aynı müsteşarlık makamına getirildi.
Yaklaşık kırk yılı aşkın süren bu şerefli ve aktif askeri hizmetinin ardından, 2 Ekim 1939 tarihinde emekliye ayrıldı. Emeklilik yıllarını sakin bir şekilde geçiren efsane komutan, 1956 yılında İstanbul'da hayata gözlerini yumdu. Büyük bir saygıyla Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedilen naaşı, daha sonra 29 Kasım 1988 tarihinde devlet töreniyle Devlet Mezarlığı'na nakledildi.
Hayatı boyunca katıldığı savaşlardaki kahramanlıkları sebebiyle pek çok ödüle layık görülen Nazmi Solok'un nişan ve madalyaları şunlardır:
- Osmanlı Devleti tarafından verilen çeşitli askeri nişanlar,
- Afganistan Devleti nişan ve madalyaları,
- Alman İmparatorluğu tarafından takdim edilen madalyalar,
- TBMM tarafından verilen Kırmızı şeritli İstiklâl Madalyası,
- Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından sunulan takdirnameler.
Nazmi Solok'un ömrünü adadığı askeri kariyeri, Türk milletinin bağımsızlık ve kuruluş mücadelesinde unutulmaz bir iz bırakmıştır.