Türk edebiyatının en özgün ve sıra dışı kalemlerinden biri olan Nahit Sırrı Örik, 22 Mayıs 1895 tarihinde İstanbul'da dünyaya gözlerini açtı. Saray çevrelerine yakınlığı ve aristokrat yaşam tarzına duyduğu derin hayranlıkla tanınan yazar, konak kültürünün çöküşünü ve Osmanlı'nın son dönemlerindeki toplumsal dönüşümleri eserlerinde eşsiz bir dille aktardı. Yaşamı boyunca roman, hikaye, oyun ve seyahatname gibi pek çok farklı edebi türde eserler üreten Örik, dönemin sanat camiasından uzak duruşu ve cinsel yönelimi nedeniyle hak ettiği ilgiyi ancak ölümünden yıllar sonra görebildi.
Konak Yaşamından Avrupa Sokaklarına Uzanan Gençlik
Yazarın köklü ailesi, onun entelektüel altyapısının oluşmasında belirleyici bir rol oynadı. Dedesi divan şairlerinden Ahmet Nafız Paşa, babası ise II. Abdülhamit döneminin ünlü hukuk hocası, saray mütercimi ve mektupçusu Hasan Sırrı Bey'di. Yazarın annesi Melek Hanım'dı. Ebeveynlerinin o henüz dört yaşındayken ayrılması sebebiyle üvey anne ve babanın yanında büyüdü. Evde aldığı özel Türkçe ve Fransızca derslerinin ardından Beşiktaş'taki Afitab-ı Maarif Rüştiyesi'ni bitirdi. Sonrasında Galatasaray Mekteb-i Sultânisi dahil olmak üzere farklı İngiliz ve Fransız okullarında okusa da hiçbirini tamamlamadı. İlk gençlik yıllarında, 1913'te başladığı Mekteb-i Hukuk eğitimini de yarıda bıraktı. Babasının nüfuzu sayesinde tayin edildiği Berlin Büyükelçiliği görevi sırasında, Şehzade Faruk ile gittiği bir operada kadın kılığında kamufle olması Alman basınında alay konusu edilince acilen geri çağrıldı. Bu skandalın ardından elçilikten ayrılan ama İstanbul'a da dönmeyen yazar, Birinci Dünya Savaşı yıllarından itibaren Avrupa'nın çeşitli kültür başkentlerinde yaşamını sürdürdü.
Yurda Dönüş ve Edebi Üretim Yılları
Uzun yıllar Paris, Roma, Viyana ve Kopenhag gibi şehirlerde kalan Nahit Sırrı Örik'in ilk öyküsü 1927 yılında Fransa'da Fransızca olarak yayımlandı. Cumhuriyet'in ilan edilmesi ve babasının vefatının ardından, 1928 senesinde Türkiye'ye dönerek Cumhuriyet gazetesinde yazarlık kariyerine adım attı. Sonrasında yerleştiği Ankara'da Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde uzun yıllar çevirmenlik yaptı ve Hasan Ali Yücel döneminde dünya klasiklerinin Türkçeye kazandırılmasına Voltaire ve Balzac çevirileriyle katkı sağladı. Ankara'da bulunduğu dönemde Yaşar Nabi Nayır ile birlikte ünlü Varlık Dergisi'ni kuran yazar, babasının 1933'teki ölümünden sonra yeniden İstanbul'a yerleşti. Kalemini şiir hariç edebiyatın hemen her alanında oynatan sanatçı, özellikle İstanbul konak kültürü adını verdiği o köklü ve görkemli yaşam tarzını anlattığı eserleriyle büyük kitlelerin dikkatini çekti. Yazarlık serüveninde Cumhuriyet, Tan, Milliyet, Varlık ve Yelpaze gibi pek çok prestijli dergi ve gazetede tefrikalar, denemeler ve gezi yazıları kaleme aldı.
Toplumsal Dışlanma ve Edebi Miras
Aristokrat geleneğe ve Fransız kültürüne olan derin bağlılığı, yazarın dönemin sanat çevrelerinden uzak kalmasına neden olan etkenlerden biriydi. Döneminde kitaplarının yeterince tanıtılmaması ve satış desteği bulamaması, yazarın eşcinsel kimliği nedeniyle maruz kaldığı toplumsal dışlanmayla doğrudan ilişkiliydi. Hayatının sonuna kadar Anadolu şehirlerini gezerek gezi notları tutan ve köşe yazarlığı yapan Örik, 18 Ocak 1960 tarihinde, 65 yaşında doğduğu şehir olan İstanbul'da hayatını kaybetti. Ölümünden sonra değeri anlaşılan yazarın eserleri tiyatro ve sinemaya uyarlandı. Bu uyarlamalardan bazıları şunlardır:
- Sultan Hamid Düşerken romanı 1976'da Kemal Bekir tarafından Düşüş adıyla tiyatroya çevrildi.
- Aynı eser 2002'de Ziya Öztan yönetmenliğinde sinema perdesine aktarıldı.
- Ünlü romanı Kıskanmak ise 2009 yılında yönetmen Zeki Demirkubuz tarafından filme uyarlandı.