Mustafa Vasfi Süsoy, 1876 yılında Tokat'ta dünyaya gözlerini açan, Türk askeri ve siyasi tarihinin en kritik virajlarında rol oynamış seçkin bir vatanseverdir. Kendisi, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesinde dönüm noktası sayılan 1919 yılındaki tarihi Samsun seferinde, Mustafa Kemal Atatürk'ün en yakın çalışma arkadaşlarından biri olarak görev üstlenmiştir. Bandırma Vapuru ile Karadeniz'in hırçın dalgalarını aşarak Milli Mücadele meşalesini yakan kadronun içinde yer alan Süsoy, bu kutlu yürüyüşün ardından kurulan Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde de milletvekili olarak hizmet vermiştir. Vatanına sunduğu benzersiz fedakarlıklar vesilesiyle kırmızı-yeşil şeritli İstiklâl Madalyası ile onurlandırılan bu yiğit asker, ömrünün sonuna dek ülkesinin imarı ve selameti adına durmaksızın çalışmıştır.
Cephelerden Hareket Ordusuna Uzanan Askeri Kariyer
Babası Kehpazzâde Osman Efendi ve annesi Nefise Hanım olan Mustafa Vasfi, çocukluk yıllarını doğduğu şehirde geçirmiş ve orta öğrenimini Tokat Rüştiyesi çatısı altında tamamlamıştır. Askerlik mesleğine duyduğu derin tutku nedeniyle, 1893 senesinde ordu saflarına gönüllü sıfatıyla katılmıştır. Askerlik süresinin bitiminde terhis edilmesine rağmen, çok sevdiği üniformasından ayrılmak istememiş ve orduda kalmaya karar vermiştir. Bu kararlılıkla birlikte, Osmanlı coğrafyasının en hareketli bölgeleri olan Arnavutluk, Rumeli ve Doğu vilayetlerinde bulunan muhtelif birliklerde önemli görevler üstlenmiştir. Başarılı hizmetleri neticesinde basamakları hızla tırmanan Süsoy, 1899 yılında teğmenlik makamına, 1903 senesinde ise üsteğmenlik rütbesine layık görülmüştür. Bu yolculuk 1909 yılında dönüm noktasına ulaştı. İstanbul'da patlak veren 31 Mart İsyanı'nı bastırmak üzere yola çıkan tarihi Hareket Ordusu içerisinde aktif rol üstlenmiş ve bu süreçte, hayatının kalan kısmına yön verecek olan Mustafa Kemal Paşa ile ilk kez temas kurmuştur.
Atatürk ile Yol Arkadaşlığı ve Bandırma Vapuru
Birinci Dünya Savaşı yılları, Mustafa Vasfi Bey'in askeri dehasını ve sadakatini kanıtladığı bir diğer tarihi sahne olmuştur. Mustafa Kemal Paşa'nın 7. Ordu Komutanlığı vazifesine getirilmesinin akabinde, onun üstlendiği tüm görevlerde karargâh komutanı unvanıyla emrinde çalışmıştır. Savaşın çetin şartlarında gösterdiği üstün dirayetle komutanının güvenini kazanan Süsoy, bu süreçte özel hayatında da mutlu bir adım atmıştır. Mustafa Kemal Paşa'nın bizzat vesile olması ve öncülük etmesiyle, muhacir kökenli Alemşah Hanım ile hayatını birleştirmiştir. Bu evlilik onun için büyük mutluluktu. Bu mutlu evlilikten çiftin Nefise, Mithat ve Hulki Salih isimlerinde üç evladı dünyaya gelmiştir. Osmanlı İmparatorluğu'nun teslimiyet senedi hükmündeki mütareke günlerinde ise vatanın kurtuluşu için yeni bir plan devreye girmiştir. Mustafa Kemal Paşa, 9. Ordu Müfettişi sıfatıyla Anadolu'ya geçmek üzere görevlendirildiğinde, yanına alacağı çekirdek kadroda karargâh subayı olarak yine Mustafa Vasfi Bey yer almıştır. 16 Mayıs 1919 günü İstanbul'dan demir alan efsanevi Bandırma Vapuru, kurtuluş inancını Samsun'a taşırken güvertesinde çok özel misafirleri de ağırlıyordu. Ailesini işgal altındaki payitahtta bırakmak istemeyen Mustafa Vasfi Bey, komutanından aldığı özel izinle eşi ve çocuklarını da bu tehlikeli yolculuğa dahil etmiştir. Tarihi heyetle birlikte Samsun limanına ayak basan ailesini güvenli bir sığınak olan Tokat'a yolcu eden Süsoy, kendisi ise Milli Mücadele'nin ilk adımlarını atmak üzere komutanının yanında Samsun'da kalmıştır. Bu onurlu duruş karşısında Damat Ferit Paşa hükümeti, 9 Ekim 1919 tarihinde onu yaş haddini öne sürerek emekliye sevk etmiştir. Ankara kararı reddetmekte gecikmedi. Lakin Anadolu'da yükselen iradeyi temsil eden Ankara hükümeti, bu antidemokratik kararı tanımayarak onun rütbelerini ve meşruiyetini muhafaza etmiştir.
Meclis Kürsüsünde Bir Memleket Sevdalısı
Askeri başarıların ardından, ülkenin kaderinin tayin edildiği parlamento koridorlarında da aktif görev alma sırası Mustafa Vasfi Süsoy'a gelmiştir. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin (TBMM) açılmasıyla başlayan yeni dönemde, Tokat halkının gür sesi olmuştur. Esasen 1920 yılında yapılan seçimlerde Tokat milletvekili olarak Abdullah Fehmi Efendi seçilmişti. Fakat kendisi geçerli mazereti dolayısıyla Meclis çalışmalarına katılamayınca, yerine halkın temsilcisi sıfatıyla Mustafa Vasfi Bey parlamentoya adım atmıştır. Meclis çalışmaları hız kesmeden devam ediyordu. Süsoy mecliste aktif bir rol oynadı. Siyasi hayatı boyunca parlamento çatısı altında Mustafa Kemal Paşa ile son derece uyumlu ve yakın çizgide bir meclis grubu içinde yer almıştır. Memleket meselelerine duyduğu derin bağlılıkla tanınan Süsoy, halkın sevgisini ve güvenini kazanarak parlamentoda uzun yıllar görev yapmıştır. Tokat halkı onu bağrına bastı. Bu gururlu görev yıllarca sürdü. Cumhuriyet'in kuruluş yıllarında da bu ulvi göreve layık görülerek meclisteki çalışmalarını aralıksız sürdürmüştür.
Cumhuriyet döneminde de Tokat milletvekili olarak hizmetlerini sürdüren Süsoy, aşağıdaki yasama dönemlerinde aktif görev yapmıştır:
- I. Dönem Tokat Milletvekilliği,
- II. Dönem Tokat Milletvekilliği,
- III. Dönem Tokat Milletvekilliği,
- IV. Dönem Tokat Milletvekilliği
Hem cephede hem de meclis kürsüsünde sergilediği bu olağanüstü duruş, bağımsız Türkiye'nin harcındaki en sağlam taşlardan biri olmuştur. Ömrünü vatanına adayan Mustafa Vasfi Süsoy, 11 Ekim 1934 tarihinde Ankara'da hayata gözlerini yummuştur. Geriye ise bağımsız bir ülke ve gelecek nesillere gururla miras bırakılacak eşsiz bir özgeçmiş kalmıştır.