Mustafa Ulusan, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinden Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş yıllarına uzanan tarihi süreçte, hem eğitimci hem de siyasetçi kimliğiyle ülkesine hizmet etmiş mümtaz bir devlet adamıdır. 1873 yılında Konya'da dünyaya gelen Ulusan, Anadolu'nun milli mücadele ruhunu ve Cumhuriyet'in modernleşme adımlarını meclis çatısı altında en güçlü şekilde temsil eden şahsiyetler arasında yer almıştır. Bölgesinde üstlendiği görevlerle sevilen bir lider oldu. Kurtuluş Savaşı'nın lojistik altyapısının hazırlanmasında görev alan vatansever aydın, ömrünün sonuna kadar süren meclis çalışmalarıyla adını Türk siyaset tarihine yazdırmıştır.
Medreseden Cami Kürsüsüne Uzanan İlim Yolculuğu
Mustafa Ulusan, ilk ve orta öğrenimini tamamladıktan sonra Konya'nın en köklü ilim merkezlerinden biri olan Karahafız Medresesi'nde eğitim görmüştür. Buradaki derslerini başarıyla tamamlayarak mezun olan genç akademisyen, üstün başarısı sayesinde aynı kurum bünyesinde müderrislik makamına yükselmiştür. Dini ilimlerdeki derin bilgisi ve hitabet gücü, onun Sultan Selim Camii Dersiamlığı görevine getirilmesini sağlamıştır. Halka verdiği dini derslerle toplumda öncü oldu. Konya halkıyla kurduğu bu samimi ve güçlü bağ, onun ilerleyen yıllarda üstleneceği toplumsal görevlerin de temelini oluşturmuştur. İlim yolunda geçen bu erken dönem, onun güçlü ahlaki karakterinin ve vatanseverlik duygusunun pekişmesinde en büyük etken olmuştur.
Milli Mücadelenin Lojistik ve İdari Kahramanı
Birinci Dünya Savaşı'nın ardından Anadolu'nun işgal edilmeye başlanmasıyla birlikte, Mustafa Ulusan vatan savunmasında aktif sorumluluklar üstlenmiştir. Konya İli İdare Meclisi Üyeliği yapan tecrübeli bürokrat, Kurtuluş Savaşı'nın en zorlu günlerinde cephe gerisindeki lojistik desteği yönetmiştir. Ordunun temel ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla yayınlanan Tekalifi Milliye ve Tekalifi Harbiye emirlerinin Konya bölgesindeki uygulayıcısı olmuştur. Bu görev kapsamında halkın elindeki kaynakların cepheye güvenle ulaştırılmasını sağlamıştır. Ayrıca savaş döneminde ortaya çıkan mülkiyet ve vergi ihtilaflarını çözmek amacıyla kurulan Temettü İstinaf Encümenliği ve Emlak İşgal Encümeni Başkanlığı gibi hassas makamlarda bulunmuştur. Görevlerinde her zaman adil bir yönetim sergiledi. Dönemin şartlarında ordunun iaşesini sağlayan Mübayaa Encümeni üyeliğini de yürüterek askeri gücün lojistik açıdan zayıflamasını engellemiştir. Konya'da ulusal direnişin fitilini ateşleyen Müdafaa-yı Hukuk Cemiyeti çatısı altında da üye olarak görev alarak, bağımsızlık mücadelesine sivil kanatta en büyük katkıyı sunmuştur.
Cumhuriyetin Kuruluşuna Tanık Altı Dönemlik TBMM Yılları
Kurtuluş Savaşı'nın zaferle taçlanması ve Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılmasının ardından Mustafa Ulusan, halkın yoğun teveccühüyle ulusal siyasete adım atmıştır. Yeni devletin inşasında etkin görevler üstlenmek üzere TBMM II. Dönem Konya Milletvekili seçilerek meclis kürsüsüne çıkmıştır. Halkın derin güveniyle meclisteki yerini korudu. Ulusan, mecliste sırasıyla şu dönemlerde aralıksız olarak Konya'yı temsil etmiştir:
- II. Dönem (Cumhuriyet'in ilanı ve ilk reformların hayata geçirildiği kurucu meclis yılları)
- III. ve IV. Dönem (Genç Cumhuriyet'in kurumsal yapısının oturtulduğu ve iktisadi hamlelerin yapıldığı dönemler)
- V. ve VI. Dönem (Toplumsal dönüşümün derinleştiği ve İkinci Dünya Savaşı öncesindeki kritik süreç)
- VII. Dönem (Çok partili hayata geçiş öncesindeki son kararlı yönetim yılları)
Altı dönem boyunca aralıksız olarak parlamentoda yer alan nadir siyasetçilerden biri olan Ulusan, yirmi yılı aşkın bu süreçte yasama faaliyetlerine yön vermiştir. Konya'nın sorunlarını Ankara'ya taşıyarak bölgenin tarımsal ve sosyal kalkınmasına yönelik kanun tekliflerinde bulunmuştur. Genç Cumhuriyet'in kalkınma hamlelerinde yerel dinamiklerin rolünü her fırsatta savunmuştur.
Devletine ve milletine adanmış onurlu bir ömrün ardından Mustafa Ulusan, 12 Mart 1943 tarihinde vefat etmiştir. Arkasında bağımsız bir vatan, güçlü kurumsal temeller üzerine kurulmuş bir Cumhuriyet ve hizmet dolu koca bir ömür bırakmıştır. Ulusan, evli ve dört çocuk babasıydı. Onun Konya medreselerinde başlayan ilim yolculuğu, milli mücadelenin lojistik cephesinden geçerek modern Türkiye Cumhuriyeti'nin meclis kürsüsüne kadar ulaşmıştır. Hem yerel halkın gönlünde hem de devlet arşivlerinde silinmez izler bırakan Ulusan, vatanseverliği ve görev bilinciyle yeni nesillere örnek olmaya devam etmektedir.