Türk tiyatrosunu batılı standartlara kavuşturan öncü yönetmen ve yapımcı Muhsin Ertuğrul, 28 Şubat 1892 tarihinde İstanbul'da dünyaya gözlerini açtı. Sanat hayatı boyunca hem sahne sanatlarında hem de sinemada devrim niteliğinde adımlar atan usta sanatçı, ülkemizin kültür hayatına yön verdi. 1922 ile 1939 yılları arasında Türkiye'de tek başına film üreten isim olarak sinema tarihine geçti. İstanbul'da başlayan ve 29 Nisan 1979'da İzmir'de son bulan yaşamı, adeta Türk tiyatrosunun kurumsallaşma ve modernleşme hikayesidir. Sahneye duyduğu büyük tutku, onu genç yaşta ailesiyle karşı karşıya getirse de bu sanata olan sarsılmaz inancından ve kararlılığından hiçbir şey kaybettirmedi.
Sahne Aşkıyla Başlayan Sanat Yolculuğu
İlkokul yıllarında okuduğu Tefeyyüz Mektebi'ndeyken tiyatro sanatına büyük bir ilgi duymaya başlayan Muhsin Ertuğrul, henüz çocuk yaşlarda geleceğini sahne ışıkları altında şekillendirmeye kararlı bir şekilde adım attı. Eğitim hayatına sırasıyla Topbaşı Rüştiyesi ve Mercan İdadisi'nde devam eden genç yetenek, her fırsatta tiyatro oyunlarını takip etti. Sahneye ilk adımı ise 1909 yılında, Erenköy'deki Burhanettin Tiyatrosu çatısı altında attı. Arthur Conan Doyle imzalı ünlü dedektif serisi Sherlock Holmes oyununda \"Bob\" karakterini canlandırarak izleyicinin karşısına ilk kez çıktı. Ailesinin oyunculuk yapmasına şiddetle karşı çıkması üzerine genç Muhsin, tiyatro eğitimi almak amacıyla baba ocağından ayrıldı. Bu kararla 1911 yılında Paris'e doğru yola çıktı. Paris'te ünlü Comédie Française topluluğunun performanslarını ve Rus tiyatro gruplarının sahne çalışmalarını yakından inceleme fırsatı buldu.
Avrupa Deneyimi ve Darülbedayi Dönemi
1912'de İstanbul'a dönerek yönetmen ve oyuncu olarak çalıştı. Burada Shakespeare'in ölümsüz eseri Hamlet'i sahneye taşıyarak başrolü üstlendi. Bursa'da yakın çalışma arkadaşları İsmail Galip Arcan, Behzad Butak ve Kemal Emin Bara ile kurduğu Yeni Turan Temsil Heyeti ile yerel tiyatro faaliyetlerini canlandırırken diğer yandan Şehzadebaşı'nda açtığı sinema salonunda önemli gösterimlere imza attı. Ertuğrul, aynı yıl Şehzadebaşı semtinde Ertuğrul Sineması'nı kurarak sinema dünyasına adım attı. Bu salonda film gösterimleri yaparken, \"Karanlık İçinde Buse\" ve \"Fener Bekçileri\" gibi tiyatro oyunlarını da izleyiciyle buluşturdu. Ancak 1913 yılının sonlarında karştığı siyasi bir hadise yüzünden sınır dışı edilince yeniden Fransa yollarına düşmek zorunda kaldı. Paris Konservatuvarı'na kabul edilmek için çok uğraşsa da başarılı olamadı. Buna rağmen Odeon Tiyatrosu'nda Jacques Copeau ile Andre Antoine'ın provalarını izleyerek sinema stüdyolarında önemli gözlemler yaptı.
Berlin'de Kurulan Yapım Şirketi ve Sinema Atılımları
İstanbul'da Ertuğrul Muhsin ve Arkadaşları topluluğunu faaliyete geçirdi. Reşat Rıdvan Bey ve André Antoine ile el ele vererek Darülbedayi Osmani adındaki önemli kurumun kuruluş sürecine katkı sağladı. Kuruma önce talebe olarak giren sanatçı, kısa süre içinde yardımcı muallimlik mertebesine yükseldi. Birinci Dünya Savaşı patlak verince Darülbedayi bünyesinden izin alarak tiyatro ve sinema araştırmaları yapmak üzere Berlin'e gitti. Almanya'da bulunduğu süreçte \"Karanlıkta Işık\" filminde oynayarak tecrübe kazandı. 1917 yılında İstanbul'a dönerek Tahsin Nahit'in \"Bir Çiçek İki Böcek\" uyarlamasını ve \"Uçurum\" oyununu sahneye koydu. Henüz yirmi beş yaşındayken Halit Fahri Ozansoy'un \"Baykuş\" piyesinde yaşlı bir köylüyü canlandırarak sahne gücünü kanıtladı.
Almanya günlerinde Berlin merkezli olarak kurduğu İstanbul Film şirketiyle kendi yapımcılık serüvenini başlatan Ertuğrul, Üstat Film bünyesinde yönetmenlik yaparak Türk sinema tarihinin erken dönemine yön veren önemli eserleri beyaz perdeye taşıdı. Berlin seyahatini tekrarlayarak \"Brenaien Düşesi\" filminde subay rolünü canlandırdı. Yapım ortağı olduğu bu dönemde önemli başarılara imza atan yönetmenin Berlin'de çektiği filmler şunlardır:
- Samson
- Kara Lale Bayramı
- Şeytana Tapanlar
1918 yılında ülkeye dönerek Edebî Tiyatro Heyeti adında özel bir topluluk kurdu ve Ramazan ayı boyunca temsiller düzenledi. Darülbedayi bünyesinde kısa süreliğine tekrar çalışsa da yönetimsel uyuşmazlıklar sebebiyle buradaki görevinden ayrıldı.