Yüksek mimar ve aktivist Ayşe Müella Yapıcı, 1951 yılında İstanbul'da dünyaya geldi. Feminist ve sosyalist dünya görüşüyle bilinen Yapıcı, İstanbul'un kentsel mirasını koruma mücadelelerinde aktif roller üstlendi. Kent savunucusu kimliğiyle öne çıkan mimar, yaşamı boyunca kamusal alanların korunması için çalıştı. Özellikle 2012 yılında kurulan Taksim Dayanışma Bileşenleri Platformu bünyesindeki sözcülük rolü ve Gezi Parkı eylemleri, onu geniş kitlelerin tanıdığı simgesel bir isim haline getirdi.
Eğitim Hayatı ve Mesleki Başlangıç
Müella Yapıcı'nın çocukluk yılları, babasının mesleki görevleri nedeniyle Türkiye'nin çeşitli kentlerinde geçti. Zirai Donanım Kurumu bünyesinde muhasebecilik yapan babasının tayinleri sebebiyle, ilk ve orta öğrenimini farklı şehirlerde tamamladı. Yapıcı, bu dönemde şu şehirlerde eğitim gördü:
- Diyarbakır
- Kayseri
- Adana
- Trabzon
- Ankara
Lise eğitimini ise İstanbul'daki Çamlıca Kız Lisesi bünyesinde bitirdi. Mimarlık eğitimi almak amacıyla 1968 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesine girdi. Öğrencilik yıllarından itibaren Mimarlar Odası çalışmalarında aktif şekilde çalıştı. Eğitimini 1975 yılında tamamlayarak yüksek mimar unvanını aldı. Aynı dönemde okul arkadaşı Memik Yapıcı ile evlendi. Mezuniyetinin ardından profesyonel meslek yaşamına İstanbul Anakent Belediyesi Planlama Müdürlüğü bünyesinde başladı. Fakat 12 Eylül askeri darbesinin getirdiği siyasi koşullar sebebiyle kamudaki bu görevinden ayrıldı. Resmi görevinden ayrıldıktan sonra eşi Memik Yapıcı ile ortaklaşa serbest mimarlık yaptı. Kentsel mücadelelere odaklanan Yapıcı, 2003 yılından itibaren mesleğini tamamen Mimarlar Odası bünyesinde icra etti.
Toplumsal Mücadeleler ve Dayanışma Projeleri
Müella Yapıcı'nın yaşamındaki en büyük kırılma anlarından biri, 1999 yılındaki yıkıcı Marmara Depremi oldu. Afetin hemen ardından bölgeye giderek yardım çalışmalarına katılan gönüllü kadın hareketiyle güçlü bağlar kurdu. Bu dayanışmanın bir ürünü olarak Kadınlarla Dayanışma Vakfı (KADAV) kurucu ekibinde yer aldı. Depremde eşini ve gelirini kaybeden kadınlara destek sağladı. Bu kapsamda Köseköy'de hayata geçirilen Yeni Adım Sitesi Projesi'nin tasarımı ve uygulamasında çalıştı. Ayrıca Afyon'daki Fevzi Çakmak Yetiştirme Yurdu'nun yenilenmesini üstlendi. Aynı dönemde aktif politikaya da ilgi duyarak 1999 yerel seçimlerinde Özgürlük ve Dayanışma Partisi'nden Beşiktaş Belediye Başkanlığı için aday oldu. Siyasi parti içindeki bu aktif görevini 2002 yılında sonlandırdı.
Gezi Parkı Davası ve Kent Savunuculuğu
İstanbul'un tarihi mirasını ve kültürel dokusunu savunma mücadelesi onun yaşamının merkezinde yer aldı. Özellikle Taksim yayalaştırma projesine ve Gezi Parkı'na kışla yapılması planına karşı çıktı. Bu amaçla 2012 yılında kurulan Taksim Dayanışma Bileşenleri Platformu'nun sözcülüğünü üstlendi. Gezi Parkı Olayları sürecinde kitleleri etkileyen en önemli figürlerden biri haline geldi. Kent savunuculuğu yaptığı bu dönem, sonraki yıllarda hukuki bir sürece evrildi. Gezi Parkı Davası kapsamında yargılanan Yapıcı, 2022'de görülen duruşmada 18 yıl hapis cezası aldı. Bu ceza kararına karşın, kentsel adalet arayışındaki kararlı duruşuyla toplumsal hafızada yer edindi.