Molla Mehmet Karayılan, Güney Anadolu'nun işgaline karşı canı pahasına mücadele veren, 1888 yılında dünyaya gelip 24 Mayıs 1920'de Antep'te şehit düşen efsanevi bir Kürt direnişçidir. Kahraman, aynı zamanda Birinci Dünya Savaşı'ndaki çavuşluk rütbesinin ardından Kuvâ-yi Milliye saflarında yer alarak Fransız işgal kuvvetlerine karşı bölgesel savunmanın örgütlenmesinde öncü bir rol üstlenmiştir. Besni ve Kafkas Cephesi'ndeki askeri tecrübelerini Antep Kuşatması sırasında yerel halkı bir araya getirerek taçlandıran vatansever, kısıtlı imkanlara rağmen düşmana karşı büyük zayiatlar verdirmiştir. Kendi mal varlığını satarak kurduğu milis birliğiyle güney cephesinin kaderini değiştiren bu isim, Anadolu'nun kurtuluş mücadelesinin en önemli sembolleri arasında yer alır.
Gençlik Yılları ve Karayılan Lakabının Kökeni
Molla Mehmet, 1888 senesinde o dönem Maraş'ın Pazarcık ilçesine bağlı Höcüklü köyünün Kürt Elif mezrasında hayata gözlerini açmıştır. Nüfus kaydı Besni ilçesinde bulunan kahraman, bölgenin geniş aşiretlerinden biri olan Atmalı aşireti'nin Kabalar oymağına mensuptur. Ailesi, hayvancılıkla uğraşan ve yaşadıkları bölge şartlarına göre oldukça varlıklı sayılan bir hanedir. Ne yazık ki bu huzurlu yaşam, 1904 yılında Ermeni eşkıyalarının obaya düzenlediği kanlı bir baskınla sarsılmıştır. Mehmet'in babası bu saldırı sırasında hayatını kaybetmiştir. Babasız kalan genç Mehmet, eğitimine önem vererek Malatya'nın Akçadağ ilçesindeki Söğütlü köyü imamından Kur'an dersleri almıştır. Edindiği dini bilgiler sayesinde köyünde imamlık yapmaya başlamış ve namaz kıldırmıştır. Bölgede dini vazifeleri yerine getirmesiyle tanınan kahramana, bu sebeple halk tarafından "Molla" lakabı verilmiştir. "Karayılan" lakabı ise babasından miras kalmıştır. Babasının çatışmalardaki kıvraklığı ve hızlı hareket etmesi çevredekiler tarafından "Karayılan gibi kayıp gidiyor" sözüyle tanımlanmıştır. Bu nitelik zamanla oğluna devrolmuştur.
Cihan Harbi ve Bölgesel Çetelerle Mücadele
Genç yaşta silah kuşanmak zorunda kalan Molla Mehmet, Birinci Dünya Savaşı patlak verdiğinde Rus cephesine gönderilmiştir. Kafkasya'da gösterdiği üstün başarılar ve fedakarlıklar neticesinde rütbesi çavuşluğa yükseltilmiştir. Bu çetin mücadele sırasında ayağından ciddi şekilde yaralanmış ve Malatya Hastanesi'ne nakledilerek tedavi görmüştür. Sağlığına kavuşmasının ardından köyüne dönen Karayılan, vatan savunmasına yerelde devam etmiştir. O dönemde bölge halkına eziyet eden ve asker kaçaklarından kurulan Bozan (Bozo) kardeşler çetesi büyük bir güvenlik tehdidi oluşturuyordu. Hükümet güçleriyle ortak hareket eden Molla Mehmet, bu kanunsuz çetenin takibine katılarak etkin bir rol oynamıştır. Kahramanın bu vatansever duruşu, askeri makamların da dikkatini çekmiştir. Malatya İkinci İnzibat Kumandanı Ahmet Adil Bey, kendisine gizli bir mektup yollayarak işbirliği yapmayı teklif etmiştir. Teklifi kabul eden Karayılan, kendi milis gücüyle birlikte Bozo çetesini Ölbek Dağı'nda kıskıvrak kuşatmıştır. Çıkan şiddetli çatışmada çete üyeleri etkisiz hale getirilmiş, elebaşları Bozan ve kardeşi Seydo öldürülmüştür. Bu iki çete liderinin başları Pazarcık'a gönderilmiştir. Kazandığı bu büyük başarı, devlet tarafından bir madalya ve yirmi altın lira ödülle ödüllendirilmesini sağlamıştır.
Karayılan'ın milli mücadele yolunda gösterdiği ve vatan savunmasında öne çıkan en önemli faaliyetleri şu şekilde sıralanabilir:
- Karabıyıklı Baskını: Fransız işgal kuvvetlerine ağır kayıplar verdirerek bölgedeki direnişi güçlendirmiştir.
- Çetelerin Tasfiyesi: Bölge halkına zulmeden Bozo kardeşler ve Şamlı Kel Ahmet çetelerini ortadan kaldırmıştır.
- Milis Gücü Oluşturulması: Kendi imkanlarıyla topladığı 82 gönüllüyle birlikte vatan savunmasını finanse etmiştir.
Kuvâ-yi Milliye Ruhundan Şehadete Uzanan Yol
Molla Mehmet Karayılan'ın asıl büyük destanı, Birinci Dünya Savaşı sonrasında başlayan işgaller karşısında yazılmıştır. Güney Anadolu'da kurulan Kuvâ-yi Milliye örgütünde aktif sorumluluk üstlenen kahraman, vatan topraklarını korumak için her şeyini feda etmeye hazırdı. Fransız askeri güçlerinin Kilis üzerinden Antep'e doğru ilerlediği haberini alınca derhal harekete geçmiştir. Kendi aşiretinden topladığı 82 gönüllü akrabasından inançlı bir milis kuvveti oluşturmuştur. Bu birliğin silah ve mühimmat ihtiyacını karşılamak için hiçbir kurum veya kuruluştan yardım talep etmemiştir. Sahip olduğu 1600 baş hayvanı satarak elde ettiği gelirin tamamını çetesinin teçhizatına harcamıştır. Bu özverili girişim, vatan sevgisinin en somut örneklerinden biridir.
Nisan 1920'de Fransız birliklerinin Antep-Maraş hattını işgal etmeye başlamasıyla savunma hattını doğrudan Antep merkezine kaydırmıştır. Kurtuluş Savaşı süresince Besni dolaylarında da kahramanca çarpışan Molla Mehmet, 20 Ocak 1920'de Karabıyıklı civarında tertiplediği başarılı baskınla Fransız işgal kuvvetlerine çok ağır kayıplar verdirmeyi başarmıştır. Bu pusuda Fransız ordusuna ağır kayıplar verdirerek Antep'in kurtuluş sürecine hayati bir katkı sunmuştur. Ayrıca bölgedeki asayişi bozmaya çalışan Şamlı Kel Ahmet çetesini de bertaraf etmiştir.
24 Mayıs 1920 sabahı, Sarımsak Tepe (Şıhın Dağı) bölgesinde düşman güçleriyle son derece çetin ve amansız bir çatışma başlamıştır. Zorlu muharebenin en hareketli anında mevzi değiştirmek maksadıyla ayağa kalktığı esnada göğsünden vurulan vatansever önder, yanındaki on dokuz silah arkadaşıyla birlikte Sarımsak Tepe mevkiinde şehit düşmüştür. Karayılan'ın adı ve mücadelesi, Antep'in bağımsızlık mücadelesinde silinmez izler bırakmıştır.