Anadolu topraklarının en gizemli dönemlerinden birine damga vuran efsanevi Frigya kralı Kral Midas, MÖ 738 ile MÖ 696 yılları arasında, devletin bugün Ankara'nın Polatlı ilçesi sınırlarında yer alan başkenti Gordion'da hüküm sürmüştür. İlk kral Gordios'un oğlu olan ve babasının ardından tahta geçen bu sıradışı hükümdar, ülkesine en parlak devrini yaşatırken, mitolojik öyküleriyle de medeniyetin en tanınan siması haline gelmiştir. Asur çivi yazılı belgelerinde Muşkili Mita adıyla anılan Midas, Ana Tanrıça Kibele ve Dionysos inanışlarıyla iç içe geçmiş bir kültün merkezinde yer alır. MÖ 695 yılında gerçekleşen Kimmer istilasının ardından yaşadığı ıstıraplarla dolu günlerin sonunda, kendi elleriyle yaşamına son vererek tarihe geçmiştir.
Tarih ve Mitolojinin Kesiştiği Yaşamı
Kral Midas'ın soyu hakkındaki anlatılar, onu hem gerçek hem de ilahi bir dünyaya bağlar. Gordios ile Ana Tanrıça Kibele'nin birleşmesinden doğduğu söylenen hükümdar, babasının adını taşıyan Gordion kentinde güçlü bir yönetim kurmuştur. Ayrıca Asur İmparatoru Sargon dönemine ait tabletlerde ismi geçen lider, ülkesini döneminin en önemli medeniyetlerinden biri yapmıştır. Ancak bu görkemli dönem, Doğu'dan gelen istilayla son bulmuştur. Kafkasya kökenli savaşçı Kimmerler, MÖ 695'te başkenti yıkmıştır.
Kral Midas'ın yaşamına dair bilinen temel unsurlar şunlardır:
- Frigya'nın kurucusu Gordios'un oğlu olarak Gordion merkezli güçlü bir devlet yönetmesi,
- Asur çivi yazılı kaynaklarında Muşkili Mita ismiyle kayıt altına alınması,
- Dönemin en önemli dinsel inançları olan Kibele ve Dionysos kültürleriyle yakın ilişki kurması.
İstiladan sağ kurtulmayı başaran hükümdar için asıl ıstırap verici günler bu yıkımın ardından başlamıştır. Harap olmuş Gordion sokaklarında yaşadığı acılara dayanamayan kral, boğa kanı içerek kendi canına kıymıştır. Bugün dilden dile dolaşan bu söylencelerin arkasında yatan biyolojik gerçekler ise ancak modern bilimsel araştırmalarla gün yüzüne çıkarılabilmiştir. Yapılan kafatası incelemeleri, Midas'ın anne karnındayken gelişimsel bir hastalığa yakalandığını göstermektedir. Bu rahatsızlık nedeniyle kulak kanalları asimetrik gelişmiştir. Kulağının biri diğerine göre oldukça farklı bir hizada duruyordu. Dış görünüşünü etkileyen bu durumu gizlemek isteyen hükümdar, sürekli bir serpuş takarak gezmiştir. Halkı ise hiç göremedikleri bu kulaklar hakkında dedikodular üretmiş, onları eşek kulaklarına benzetmiştir.
Dokunduğu Her Şeyi Altına Çeviren Krallık
Midas'ın adını ölümsüzleştiren en büyük öykülerden biri, aynı zamanda şarap tanrısı Dionysos ile yaşadığı sıradışı karşılaşmadır. Tanrının dostu Satiros'un Frigya kırlarında gezinirken sarayın gül bahçesinde uyuyakalması üzerine kral, bu önemli konuğu sarayında on gün boyunca ağırlayarak büyük konukseverlik göstermiştir. Bu sıcak karşılamadan fazlasıyla etkilenen Dionysos, hükümdara bir dilek hakkı tanımış, zenginlik hırsıyla hareket eden Midas ise dokunduğu her nesnenin altına dönüşmesini istemiştir. İlk bakışta mucize gibi görünen bu güç kısa sürede büyük bir felakete dönüşmüş; kralın yiyeceği ekmekler, içeceği sular ve çok sevdiği gül bahçesi bile altına çevrilmiştir. Açlıktan ölme tehlikesiyle karşı karşıya kalan kral, Dionysos'a bu uğursuz gücü geri alması için yalvarmış ve tanrının önerisiyle Paktalos Irmağı'nda yıkanarak lanetten kurtulmuştur.
Midas'ın Kulakları ve Berberin Sırrı
Kralın adıyla anılan bir diğer çarpıcı söylence ise Kır Tanrısı Pan ile Yunan Tanrısı Apollon arasındaki müzik yarışmasıdır. Yarışmada hakemlik yapması istenen Midas, oyunu Pan lehine kullanırken diğer kurul üyesi tercihini Apollon'dan yana yapmıştır. Bu karara öfkelenen Apollon, hükümdarın sanattan anlamadığını ileri sürerek kulaklarını eşek kulağına çevirmiştir. Midas bu utanç verici durumu herkesten gizlemeye çalışsa da saray berberine yakalanmaktan kurtulamamıştır. Sırrı içinde tutmakta zorlanan berber, sonunda bir kuyuya gidip krallarının kulaklarının eşek kulağı olduğunu haykırmıştır. Kuyudaki suların ve rüzgarda sallanan sazların bu sırrı tüm ülkeye yaymasıyla halk, Midas ile dalga geçmeye başlamıştır. Rencide edilen talihsiz kral, çareyi kulaklarını kestirmekte bulmuştur. Fakat kesilen kulaklar sarmaşık gibi eskisinden kötü biçimde büyümüştür. Sonunda tanrıya yalvaran Midas affedilmiş, ancak sessizce can vererek toprağa verilmiştir.