Antik Anadolu'nun en renkli ve trajik figürlerinden biri olan Kral Midas, milattan önce 738 ile 696 yılları arasında Frigya Krallığı'nın başkenti Gordion'da hüküm sürmüştür. Bugün Ankara'nın Polatlı ilçesi sınırlarında yer alan bu tarihi merkezde yaşayan Midas, sıradışı yaşamı, acıları ve hakkında anlatılan mitolojik öykülerle dünya tarihine geçmiştir. Asur kaynaklarında Muşkili Mita adıyla anılan ünlü hükümdar, dokunduğu her şeyi altına çeviren hırsıyla ve eşek kulaklarıyla yüzyıllardır dilden dile aktırılmaktadır. Hem tahta çıkış öyküsü hem de ölümüne dair sırlar, onu sıradan bir kral olmaktan çıkarıp efsanevi bir kahramana dönüştürmüştür.
Frigya kralları tarih boyunca genellikle Gordios ya da Midas olarak anılmıştır. Efsaneye göre, Midas'ın babası Gordios, Telmessos'tan Ankara'ya doğru eski bir arabayla yol alırken ülkenin kaderini değiştirmiştir. Eski kral ölüp de yerine geçecek kimse kalmayınca, kahinler şehre arabasıyla ilk giren kişinin tahta geçeceğini bildirmiştir. Şehre ilk giren yoksul köylü Gordios krallık tacını giymiş, ardından yönetimi devralan oğlu Midas ise ülkeye en parlak dönemini yaşatmıştır. MÖ 1200'lerde Balkanlar üzerinden boğazları aşarak Anadolu'ya gelen Frigler, Hitit egemenliğine son vererek Orta Anadolu'nun hakimi konumuna yükselmiştir. Midas, bu geniş coğrafyada gücüyle ve zenginliğiyle nam salmıştır.
Efsanelerin Ardındaki Hüzün: Eşek Kulakları
Mitolojiye göre Midas, kır tanrısı Pan ile müzik tanrısı Apollon arasındaki ezgi yarışmasında jüri üyeliği yapmıştır. Dağ tanrısı Tmolos birincilik çelengini Apollon'un gümüş lirine layık görürken, Midas oyunu kavalıyla hoş sesler çıkaran Pan'dan yana kullanmıştır. Bu tercihe aşırı öfkelenen Apollon, "Güzel müziği ayırt edemeyen kulak, insan kulağı olamaz" diyerek kralın kulaklarını eşek kulağına dönüştürmüştür. Hükümdar, bu durumu halkından gizlemek adına sürekli geniş bir serpuş takarak gezmiştir. Sırrı bilen tek kişi olan berberi, bu ağır yükü taşıyamayıp bir kuyuya fısıldamış; kuyudaki sazlar rüzgarla sallandıkça bu gizemi tüm ülkeye yaymıştır.
Ancak modern bilimsel çalışmalar bu efsanenin arkasında yatan hüzünlü gerçeği aydınlatmıştır. Yapılan incelemeler, Midas'ın anne karnında yakalandığı bir rahatsızlık nedeniyle kulak kanallarının asimetrik geliştiğini göstermektedir. Bir kulağının diğerine göre belirgin şekilde aşağıda veya yukarıda olması, kafatasında derin izler bırakmış ve dış görünüşünü bozmuştur. Halkın göremediği bu fiziksel kusur, zamanla efsaneleşerek eşek kulağı dedikodusuna zemin hazırlamıştır.
Dokunduğu Her Şeyi Altına Çeviren Hırs
Kralın adı, doymak bilmeyen bir zenginlik arzusunun ve trajik bir pişmanlığın sembolü olmuştur. Şarap tanrısı Dionisos'un yoldaşı Satiros, Frigya topraklarında gezerken Midas'ın gül bahçelerinde uyuyakalmıştır. Midas, bu konuğu sarayında on gün boyunca büyük bir misafirperverlikle ağırlamıştır. Kralın bu cömertliğinden etkilenen Dionisos, ona bir dilek hakkı tanımıştır. Zenginliğini katlamak isteyen Midas, temas ettiği her şeyin altına dönüşmesini istemiştir. İlk başlarda bu güç büyük bir lütuf gibi görünse de kısa sürede kabusa dönüşmüştür.
- Bahçesindeki kokulu güller altına dönerek kokusunu kaybetmiştir.
- Açlığını yatıştırmak için uzandığı yiyecekler metalik birer kütleye dönüşmüştür.
- Susuzluğunu gidermek istediği içecekler boğazından akamadan katılaşmıştır.
Çaresizlik içinde kıvranan kral, tanrıya yalvararak bu lanetli gücü geri almasını talep etmiştir. Dionisos'un talimatıyla Paktalos Irmağı'nda yıkanan Midas, bu büyüden arınmış ve ırmağın sularına karışan altın parçacıkları asırlar boyu bu öyküyle anılmıştır.
Kimmer Baskını ve Kralın Gizemli Ölümü
Midas, Gordion'un aşılmaz surlarına ve görkemli kalesine güvenerek huzurlu bir yönetim süreceğini hayal etmiştir. Ne var ki milattan önce 695 yılında Kafkasya üzerinden gelen yıkıcı Kimmer akınları, Frigya başkentini yerle bir etmiştir. Bu felaketten sağ kurtulan Midas, ömrünün kalan kısmını derin bir ıstırap içinde sürdürmüştür. Antik söylenceler, harap haldeki Gordion yıkıntıları arasında dolaşan kralın boğa kanı içerek yaşamına son verdiğini aktarmaktadır.
Ancak çağdaş tıp ve arkeoloji uzmanlarının üç boyutlu tomografi incelemeleri, bu intihar anlatısını çürütmüştür. Midas'ın kafatası üzerinde yapılan patolojik araştırmalar, ölümün bir intihardan ziyade cinayet olduğunu ortaya koymuştur. Alınan örneklerde demir içeren kan elemanı pigmentlerinin bulunması ve kafatasının sağ tarafındaki derin kırık hattı, hükümdarın başına aldığı sert bir darbeyle öldürüldüğünü kanıtlamaktadır. Bugün Midas'a ait olduğu belirtilen iskeletin nerede olduğu bilinmese de ünlü kafatası Ankara'daki Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde ziyaretçilerini beklemektedir. Kralın dramatik öyküsü, edebiyattan operaya kadar pek çok sanat eserine ilham kaynağı olmaya devam etmektedir.