Türk tiyatrosunun modern dönemine damga vuran yazar Memet Baydur, 9 Ağustos 1951 tarihinde Ankara'da dünyaya geldi. Gazeteci bir baba ile demiryolu çalışanı bir annenin oğlu olan Baydur, geleneksel ögeleri batı sahne sanatlarıyla sentezleyerek kendine has, eleştirel bir dil geliştirdi. 1982'den ölümüne kadar geçen süreçte kaleme aldığı ve çoğunluğu Devlet Tiyatroları'nda sahnelenen yirmi altı oyunla toplumsal dönüşümleri sahneye taşıdı. Üretken kalemi, zengin entelektüel birikimi ve özgün üslubuyla Türk dramatik yazarlığında derin izler bırakan sanatçı, 24 Kasım 2001'de İstanbul'da hayata gözlerini yumdu.
Ankara'dan Londra'ya Uzanan Gençlik Yılları
Memet Baydur, ilk ve orta öğrenimini başkent Ankara'nın kültürel ikliminde tamamlayarak hayata adım attı. Annesi TCDD bünyesinde çalışan Emine Hanım, babası ise dönemin tanınan gazetecilerinden Suat Nazif Baydur'du. Ailesinin entelektüel yapısı, onun sanata ve topluma olan ilgisini erkenden şekillendirdi. İlk ve orta öğrenimini Ankara'da tamamlayan Baydur, 1974 yılında sosyoloji eğitimi almak amacıyla İngiltere'ye gitse de mezuniyetine tek bir sınav kala eğitimini yarıda bırakarak 1978'de ülkesine kesin dönüş yapma kararı aldı. Namun, bu eğitimi tamamlamadı.
Yurda dönüşünün ardından yazı hayatına ağırlık veren Baydur'un ilk makalesi 1979 senesinde Yeni İnsan dergisinde neşredildi. Yazarlık yeteneği kısa sürede fark edilince Milliyet Sanat, Gösteri, Kitap-lık ve Sanat Dünyamız gibi prestijli mecmualarda öykü ve denemeleri okuyucuyla buluştu. Hayatının dönüm noktalarından biri ise 1980 yılında Paris'te gerçekleşti. Dışişleri Bakanlığı kadrosunda görev yapan akademisyen ve diplomat Sina Akşin ile hayatını birleştirdi. Evliliğin hemen ardından çift Ankara'ya yerleşti. Ankara günleri onun için oldukça üretken geçti. Baydur, başkentteki bu sakin iki yıllık dönemde tiyatro yazarlığına ilk adımlarını attı.
Afrika Esintisinden Avrupa Sahnesine
Eşinin mesleki görevleri nedeniyle ömrü boyunca farklı coğrafyalarda yaşayan yazar, bu seyahatleri üretkenliğini besleyen birer kaynağa dönüştürdü. Çift, 1982 ile 1986 yılları arasında Kenya'da ikamet etti. Baydur, Nairobi'de bulunduğu dönemde Kenya Kitle İletişim Enstitüsü bünyesinde sinematografi, sinema tarihi ve tiyatro dersleri vererek akademik yönünü güçlendirdi. Ayrıca Afrika günlerinde boş durmadı; edebiyat dünyasına Yalnızlığın Oyuncakları ve Kadın İstasyonu adlı kıymetli oyunları armağan etti. Nitekim bu eserlerden Kadın İstasyonu, 1988 yılında düzenlenen İnönü Vakfı Tiyatro Ödülleri'nde ikincilik derecesini paylaşırken, 1991 yılında Fransızca diline çevrilerek Toursky Tiyatrosu'nda Richard Martin rejisiyle sahnelendi.
Bu arada yazarın ilk oyunu olan Limon, 1984 yılında usta oyuncu Müşfik Kenter'in yönetmenliğinde İstanbul Devlet Tiyatrosu tarafından sahneye taşınmıştı. Baydur, bu ilk denemesiyle Sanat Kurumu tarafından En Başarılı Oyun Yazarı ilan edilerek dikkatleri üzerine çekti. Kenya sonrasında rotayı İspanya'ya çeviren yazar, 1988-1992 yılları arasında Madrid'de yaşadı. Madrid yılları onun vizyonunu son derece genişletti. Madrid'deki günlerinde kültür sanat projelerine katkı sunarak Madrid Uluslararası Akdeniz Tiyatro Enstitüsü'nün kurucu kadrosunda görev aldı.
Olgunluk Dönemi ve Tiyatroda Kazanılan Başarılar
İspanya dönemi, Memet Baydur'un yazarlık kariyerinin en verimli ve parlak safhalarından biri oldu. Bu dönemde kaleme aldığı ve en çok sahnelenen oyunlarından bazıları şunlardır:
- Kamyon
- Düdüklüde Kıymalı Bamya
- Yangın Yerinde Orkideler
- Vladimir Komarov
- Yeşil Papağan Limited
Bu verimlilik pek çok ödülle taçlandırıldı. Yazar, 1989 yılında Yangın Yerinde Orkideler ile hem Sanat Kurumu hem de Avni Dilligil Ödülleri'nde En Başarılı Yazar seçildi. Vladimir Komarov ise ona 1993 yılında bir başka Avni Dilligil Ödülü kazandırdı. Bu dönemde elde ettiği başarılar, onun Türk tiyatrosundaki sarsılmaz yerini perçinledi.
1992 yılından itibaren Bonn Tiyatro Bienali'nin Türkiye temsilciliğini üstlenen Baydur, ülkesinin sanatını uluslararası platformlarda tanıttı. Diplomat eşinin yeni görev yeri nedeniyle 1994 ile 1998 yılları arasında Washington D.C.'de yaşamak durumunda kaldı. Amerika Birleşik Devletleri'ndeki bu verimli inziva süreçtinde Kutu Kutu, Elma Hırsızları, Güne Bakan Cam Kırıkları ve Yalancının Resmi isimli tiyatro oyunlarını yazdı. Seyahatler ve farklı kültürlerle geçen yılların ardından sanatçı, ömrünün son demlerini doğup büyüdüğü başkent Ankara'da geçirmeye karar verdi.
Ankara'daki son yıllarında birikimini genç nesillere aktarmak isteyen Memet Baydur, Uğur Mumcu Araştırmacı Gazetecilik Vakfı bünyesinde sinema dersleri verirken, diğer yandan Cumhuriyet gazetesinde kaleme aldığı köşe yazılarıyla entelektüel duruşunu sergiledi. Ödülleri kucaklamaya devam eden yazar, 2000 yılında Güne Bakan Cam Kırıkları isimli eseriyle prestijli 4. Afife Tiyatro Ödülleri Cevat Fehmi Başkut Özel Ödülü'ne layık bulundu. Aynı zamanda hayatının son döneminde de üretmekten vazgeçmeyen tiyatro insanı, son yapıtı olan Lozan'ı 2001 senesinde tamamladı. Eserlerinin toplumsal eleştirisi, batı ve doğu sentezi ile örülü dramatik dili günümüde de sahnelerimizde yankılanmaya devam etmektedir.