Türk tiyatro ve televizyon dünyasının en kıymetli şahsiyetlerinden biri olan Mehmet Ulay, 28 Mayıs 1942 tarihinde Antalya'nın Alanya ilçesinde hayata gözlerini açtı. İkizler burcu olan sanatçı, yaşamı boyunca sahne tozunu yutarak büyüyen ve oyunculuğu bir yaşam biçimi haline getiren isimler arasında yer aldı. Küçüklüğünden itibaren sanata duyduğu büyük tutku, onu Türkiye'nin ve dünyanın en önemli sahnelerine taşıdı. Lise eğitimini 1965 yılında köklü eğitim kurumlarımızdan İstanbul Kabataş Erkek Lisesi'nde tamamlayan Ulay, bu süreçte tiyatro ile profesyonel bağlarını çoktan kurmuştu. Usta oyuncu, 81 yaşında akciğer kanserine yenik düşerek 5 Eylül 2023 tarihinde Almanya'daki Erlangen Üniversitesi Hastanesi'nde aramızdan ayrıldı. Geride ise tiyatrodan sinemaya uzanan devasa bir kültürel miras bıraktı.
Sahnelerden Dünyaya Uzanan Sanat Yolculuğu
Mehmet Ulay, oyunculuk serüvenine henüz lise yıllarındayken, 1963 yılında Devlet Tiyatroları'nda sahne alarak adım attı. Bu ilk deneyiminin ardından, 1964 senesinde Ankara Sanat Tiyatrosu bünyesinde sergilenen "Ayak Bacak Fabrikası" adlı oyundaki başarılı performansıyla profesyonel tiyatroculuk kariyerine resmen başladı. Sanatın evrensel dilini keşetme arzusu, genç oyuncuyu 1969 yılında İngiltere'ye sürükledi. Londra'da bulunan ünlü Oldwick Theater bünyesinde iki yıl boyunca önemli çalışmalar gerçekleştirdi.
1971 yılında Türkiye'ye dönen başarılı sanatçı, yuvası olarak gördüğü Ankara Sanat Tiyatrosu'na geri geldi. Burada sadece oyunculuk yapmakla kalmadı; aynı zamanda idari müdürlük ve yönetmen yardımcılığı gibi kritik görevleri üstlenerek topluluğun omurgasını oluşturdu. Tiyatroya olan doyumsuz merakı onu yeniden yurt dışına yönlendirdi. Almanya ve Amerika Birleşik Devletleri'nde sahne sanatları üzerine kapsamlı araştırmalar ve gözlemler yürüttü. Türkiye'ye döndüğünde ise birikimini sinema, televizyon dizileri ve reklam filmleri aracılığıyla kitlelerle paylaşmaya başladı.
Beyaz Perde ve Ekranların Unutulmaz Yüzü
Tiyatro sahnelerindeki üstün yeteneğini televizyon ekranlarına ve sinema perdelerine de taşıyan Mehmet Ulay, Türk televizyon tarihinin en prestijli yapımlarında boy gösterdi. Türkiye'de geniş kitleler onu özellikle Süper Baba dizisindeki Hasan Basri karakteriyle bağrına bastı. Ayrıca Mahallenin Muhtarları dizisindeki Seçkin karakteri ve mistik havasıyla dikkat çeken Ruhsar dizisindeki Önder rolüyle hafızalarda silinmez izler bıraktı.
Kariyerinin sonraki yıllarında da popüler dizilerin vazgeçilmez siması olmayı sürdürdü. Doktorlar dizisinde Veli, gençlik dizisi Arka Sıradakiler'de ise Nihat Karaca rollerinde seyirci karşısına çıktı. Son dönemlerinde ise Mahkum dizisinde Zahit Yesari, Hakan: Muhafız'da Kütüphaneci ve Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisinde Fedailerin Lideri karakterleriyle genç kuşak izleyicilerin de beğenisini kazandı. Sinemada ise özellikle tarihi dramalardan Çiçero filminde canlandırdığı Franz von Papen rolüyle oyunculuk gücünü bir kez daha kanıtladı.
Sadece oyunculukla sınırlı kalmayan sanatçı, sinema sektörünün arka planında da varlık gösterdi. Ulay, 1973 yapımı Yeryüzünde Bir Melek isimli sinema filminde yapım amirliği görevini üstlenerek kamera arkındaki disiplini de deneyimlemişti. Sanat dünyasındaki bu uzun ve üretken yürüyüşü, ona 2001 yılında Tiyatro Kedi yapımı "Yalandan Kim Ölmüş" oyunundaki üstün performansı sayesinde En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu ödülünü getirdi.
Seçkin Tiyatro Eserleri ve Sahne Mirası
Mehmet Ulay, tiyatro sahnesinden hayatı boyunca hiç kopmadı ve onlarca seçkin eserde başrol ya da kritik karakter rollerini üstlendi. Sanatçının zengin sahne geçmişinde yer alan önemli tiyatro oyunlarından bazıları şunlardır:
- Sakıncalı Piyade (Uğur Mumcu'nun eserinden uyarlanan ve hem Ankara Sanat Tiyatrosu hem de Su Gösteri Sanatları Merkezi bünyesinde sahnelenen klasik)
- Ayak Bacak Fabrikası (Kariyerinin profesyonel başlangıcını yaptığı tarihi oyun)
- Yalandan Kim Ölmüş (Usta oyuncuya ödül kazandıran ünlü tiyatro oyunu)
- Çalıkuşu (Reşat Nuri Güntekin'in ölümsüz eserinden sahneye taşınan yapım)
- Fehim Paşa Konağı (Turgut Özakman'ın unutulmaz eseri)
- Bir Halk Düşmanı (Henrik Ibsen imzalı dünya klasiği)
- Küçük Burjuvalar (Maksim Gorki'nin dramatik klasiği)
Uzun yıllar boyunca sanata adanmış bir ömür süren ve son yıllarında Almanya'da ikamet eden Mehmet Ulay, arkasında silinmeyecek bir oyunculuk ekolü bırakarak aramızdan ayrılmıştır.