Mehmet Hamdi Arpağ, 1880 senesinde Erzincan sınırları içinde yer alan Kemah ilçesinde dünyaya gelmiştir. Kendisi, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan kritik geçiş evresinde çok yönlü vazifeler icra etmiş değerli bir devlet adamıdır. Aldığı fen ve hukuk eğitiminin ardından devletin farklı kademelerinde yöneticilik yapan Arpağ, genç cumhuriyetin imar faaliyetlerinden göç politikalarına kadar geniş bir alanda sorumluluk üstlenmiştir. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde milletvekili olarak halkı temsil eden, uluslararası delegasyonlarda müşavirlik yapan ve Viyana ile Berlin gibi önemli Avrupa başkentlerinde büyükelçilik makamında bulunan tecrübeli devlet adamı, 2 Haziran 1955 tarihinde vefat etmiştir.
Darülfünun Yılları ve İdari Hizmetleri
Mehmet Hamdi Bey'in parlak kariyerinin temel taşları, Darülfünun bünyesindeki Ulumu Tabiiye ve Hukuku Mektebiye bölümlerinde okuduğu yıllarda atılmıştır. Hukuk eğitiminin yanı sıra fen bilimleriyle de meşgul oldu. Eğitim hayatından elde ettiği bu zengin entelektüel birikimi, mezuniyetinin akabinde başladığı dava vekilliği mesleğinde başarıyla yansıtmıştır. Hukuki tecrübesinin ardından Dâhiliye Vekâleti Asar ve Muhacirîn Umûm Müdürlüğü görevine atandı. Bu görevi esnasında göçmenlerin iskanı ve tarihi eserlerin korunması gibi hassas konularla ilgilendi. Görev yaptığı kurumlarda disipliniyle tanındı. İdari kariyerinde bayındırlık alanına da yönelen devlet adamı, Nâfıa Müdür Yardımcılığı ile Nâfıa Hey'et-i Tahririye Müdürlüğü gibi kurumlarda sorumluluk almıştır.
Bu çerçevede, Arpağ'ın üstlendiği bazı kritik idari ve hukuki sorumluluklar şu şekilde sıralanabilir:
- Dava Vekilliği
- Dâhiliye Vekâleti Asar ve Muhacirîn Umûm Müdürlüğü
- Nâfıa Müdür Yardımcılığı ve Nâfıa Hey'et-i Tahririye Müdürlüğü
Uluslararası Misyonlar ve Milletvekilliği
Osmanlı'dan Cumhuriyet'e geçiş sürecinin diplomatik kulvarlarında boy gösteren Mehmet Hamdi Bey, Londra Konferansı Heyeti bünyesinde Dâhiliye Müşaviri sıfatıyla aktif görev üstlenmiştir. Londra Heyeti bünyesinde sorumluluk üstlendi. Konferans sırasında heyetin idari danışmanlığını üstlenerek milli çıkarların korunması için çaba gösterdi. Dış ilişkiler sahasında edindiği bu kıymetli tecrübesi ile sahip olduğu üstün hukuk birikimi, cumhuriyet tarihinin en kritik konularından biri olan nüfus değişimi süreçlerini idare eden Mübâdele Komisyonu üyeliğine seçilmesinde büyük bir etken olmuştur. Burada iki ülke arasındaki göç hareketlerinin yasal zeminde ve düzenli yürütülmesi adına önemli katkılar sundu.
Cumhuriyetin ilanıyla birlikte parlamenter sisteme geçişte Mehmet Hamdi Bey de mecliste yerini aldı. TBMM'nin ikinci yasama döneminde memleketi Erzincan'dan milletvekili seçilerek meclis çatısı altında çeşitli reformların yürürlüğe girmesi için yasama faaliyetlerinde bulunmuştur. Mecliste memleketinin kalkınması için çalıştı. Ancak genç cumhuriyetin dış dünyada kendini güçlü şekilde temsil edecek kadrolara ihtiyaç duyması neticesinde Viyana Elçisi olarak atanmıştır. Bu yeni diplomatik görevine odaklanabilmek amacıyla 26 Ekim 1925 tarihinde mebusluktan istifa eden Arpağ, Viyana'dan sonra Almanya nezdinde görevlendirilmiştir. Berlin Elçisi olarak yürüttüğü başarılı çalışmalarla iki ülke arasındaki ilişkilerin zeminini sağlamlaştırdı.
Özel Yaşamı ve Vefatı
Yoğun çalışma temposuna rağmen sakin bir aile yaşantısı sürmeye özen gösteren tecrübeli politikacı, evli ve iki çocuk babasıydı. Ailesiyle birlikte huzurlu bir yaşam sürdü. Uzun yıllar ülkesine sadakatle hizmet ettikten sonra 2 Haziran 1955 tarihinde vefat etti. Erzincan'ın Kemah ilçesinden başlayıp Berlin ve Viyana gibi büyük Avrupa başkentlerine kadar uzanan bu hizmet dolu ömrün hatırası, genç cumhuriyetin inşasındaki diplomatik ve idari katkıları vesilesiyle bugön de saygıyla anılmaktadır.