Türk tıp dünyasının ve edebiyatının önemli isimlerinden biri olan psikiyatrist, akademisyen ve yazar Kriton Dinçmen, 18 Şubat 1924 tarihinde Heybeliada'da dünyaya gözlerini açmış ve 27 Ağustos 2008'de Kocaeli'de yaşamını yitirmiştir. Meslek hayatı boyunca ülkemizde ve Amerika Birleşik Devletleri'nde araştırmalar yürüten Dinçmen, psikiyatri birikimini varoluşçu felsefeyle buluşturmuştur.
Akademik Gelişimi ve Amerika Yılları
Alkitea Hanım ile Anastas Dinçmen çiftinin oğlu olarak doğan Kriton Dinçmen, ortaöğrenimini Pertevniyal Lisesi bünyesinde tamamladı. Ardından İstanbul Tıp Fakültesi bünyesinde yükseköğrenimini tamamlayarak 1948 yılında hekimlik unvanını kazandı. Hekimlik diplomasını aldıktan sonra, mezun olduğu fakültenin Psikiyatri ve Nöroloji Klinikleri'nde uzmanlık ihtisasını tamamladı. Aynı kurumda başasistanlık görevine atanan genç hekim, mesleki gelişiminde önemli bir dönüm noktası yaşadı. Kazandığı burs sayesinde 1961 senesinde Amerika Birleşik Devletleri'ne gitti. New Jersey'de yer alan Monmouth Medical Center bünyesinde dinamik psikiyatri alanında çalışmalar gerçekleştirdi. Daha sonra Maryland eyaletine geçerek Crownsville State Hospital bünyesinde görev yaptı. Baltimore'daki dünyaca ünlü Johns Hopkins Hastanesi'nin Psikozomatik Tıp Departmanı bünyesinde de servis şefi, araştırmacı ve konuk psikiyatrist olarak faaliyetlerini sürdürdü. Amerika'da bulunduğu bu verimli süreçte Disease of the Nervous System ile International Journal of Neuropsychiatry gibi saygın tıp dergilerinde makaleleri yayımlandı. Bu yayınlar Excerpta Medica gibi küresel tıp dizinlerinde yer bularak yerli ve yabancı araştırmacılar tarafından kaynak gösterildi.
Adli Psikiyatri Çalışmaları ve Bakırköy Dönemi
Türkiye'ye döndükten sonra, 1965 yılında Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi kadrosuna katıldı. Burada uzun yıllar klinik şefliği görevini üstlendi. Dinçmen, 1972 yılında Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Missouri Institute of Psychiatry kuruluşundan özel bir davet aldı. Bu davet üzerine araştırma danışmanı unvanıyla yurt dışındaki bilimsel çalışmalara katılım sağladı. Ülkesine döndüğünde hem hastanedeki görevini sürdürdü hem de idari sorumluluklar aldı. 1982 ile 1994 yılları arasında Adalet Bakanlığı Adli Tıp Kurumu bünyesinde yer alan 4. İhtisas Kurulu'nun başkanlığını yürüttü. Bu kurulda adli psikiyatri çalışmalarına yön verdi. Aynı zamanda akademik kariyerine devam eden Dinçmen, 1990 ile 1998 yılları arasında İstanbul Üniversitesi Adli Tıp Enstitüsü kadrosunda öğretim üyeliği yaptı. Kendisi doçentlik unvanını 1990 yılında elde etti. Meslektaşlarının gıyabında yaptığı YÖK başvurusu ve ardından girilen sınav sonucunda, 66 yaşında ve mesleğinin 42. yılında doçent oldu. Emekliliği sonrasında da durmayan tecrübeli hekim, 2001 senesine kadar Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi bünyesinde adli psikiyatri dersleri vermeye devam etti.
Felsefi Yaklaşımı ve Edebi Mirası
Kriton Dinçmen, hekimlik kimliğinin yanı sıra edebiyata ve felsefeye olan derin ilgisiyle de fark yaratmıştır. Varoluşçu düşünceyi benimseyen ve savunan Dinçmen, psikiyatri deneyimlerini öykü yazarlığına ve çevirilere aktarmıştır. Çoğunlukla Yunancadan olmak üzere birçok eseri Türkçeye kazandırarak kültürel köprüler kurmuştur. Nöropsikiyatri alanında ders kitapları yazan hekim, aynı zamanda edebi alanda da iz bırakmıştır. Kendisinin felsefi görüşünü en net biçimde ortaya koyduğu çalışması Hiçliğe Övgü isimli yapıtıdır. Bu eserinde insani değerleri ele alan yazar, vefa kavramını şu kelimelerle betimlemiştir: Vefa, insanı esir etmeyen, hür iradeyi bozmayan ve insani gururu koruyan bir borçtur. Dinçmen, yaşamı boyunca bilim ve sanatı birleştirmeyi başarmıştır. Ayrıca, özel yaşamında Yasemin, Ümit ve Başar isminde üç manevi çocuk büyütmüştür.
Kriton Dinçmen'in çok yönlü kariyerinde öne çıkan çalışma alanları ve üstlendiği roller şunlardır:
- Psikiyatri Uzmanlığı: Amerika'da ve Türkiye'de dinamik psikiyatri üzerine araştırmalar yapmıştır.
- Adli Tıp Akademisyenliği: Adli Tıp Kurumu ve çeşitli üniversitelerde adli psikiyatri dersleri vermiştir.
- Edebi Çevirmenlik ve Yazarlık: Başta Yunanca olmak üzere çok sayıda eseri Türkçeye çevirmiş ve hikayeler kaleme almıştır.